Γράφει η Λίνα Τουπεκτσή
Σε τροχιά έντονης οικονομικής αβεβαιότητας εισέρχεται για άλλη μια φορά ο πρωτογενής τομέας της Ημαθίας και της ευρύτερης Μακεδονίας, με την έναρξη της συγκομιδής του συμπύρηνου ροδάκινου, αφού οι παραγωγοί και φέτος δεν γνωρίζουν σε ποιες τιμές θα πουλήσουν το προϊόν τους.
Ο θεμελιακός νόμος στην οικονομική θεωρεία της προσφοράς και της ζήτησης είναι ουσιαστικά ο μηχανισμός που καθορίζει τις τιμές στην ελεύθερη αγορά. Η αγορά βρίσκει την ισορροπία της με το δεδομένο ότι όταν η ζήτηση είναι μεγαλύτερη από την προσφορά οι τιμές ανεβαίνουν, ενώ όταν η προσφορά είναι μεγαλύτερη από τη ζήτηση οι τιμές πέφτουν.
Στον παραπάνω νόμο δημιουργούνται στρεβλώσεις όταν εξωτερικοί παράγοντες εμποδίζουν την ελεύθερη αγορά να εξισορροπήσει την τιμή και την ποσότητα ενός αγαθού, γεγονός που οδηγεί σε τεχνητά υψηλές ή χαμηλές τιμές και δημιουργεί ελλείψεις ή πλεονάσματα με μια από τις κυριότερες αιτίες την ύπαρξη μονοπωλίων ή ολιγοπωλίων, όταν δηλαδή ένας ή λίγοι ελέγχουν την αγορά, και μπορούν να ορίζουν τεχνητά χαμηλότερες ή υψηλότερες τιμές.
Η περίπτωση των συμπύρηνων ροδάκινων στην Ημαθία είναι κλασσική περίπτωση στρέβλωσης, αφού οι τιμές του παραγωγού πιέζονται πτωτικά λόγω της συγκέντρωσης των αγοραστών (κονσέρβες) αλλά και του παγκόσμιου πληθωρισμού.
Επιπρόσθετα το φαινόμενο της πληθωριστικής προσφοράς λόγω της πτώσης της διεθνούς κατανάλωσης αλλά και του πληθωρισμού κόστους παραγωγής λόγω του υψηλού κόστους των εισροών που είναι απαραίτητες (λιπάσματα, εφόδια, ενέργεια κλπ.), φέρνουν τους παραγωγούς σε δυσχερέστερη διαπραγματευτική θέση.
Ειδικά το τελευταίο δημιουργεί την λεγόμενη ασσυμετρία ισχύος αφού ο παραγωγός αναλαμβάνει εξ ολοκλήρου το αυξημένο κόστος παραγωγής καθώς και το καλλιεργητικό ρίσκο που είναι ιδιαίτερα υψηλό λόγω κλιματικής αλλαγής, ενώ ταυτόχρονα καλείται να εμπορευτεί το προϊόν του, με την βιομηχανία σε θέση ισχύος αφού εκείνη καθορίζει εκ των υστέρων την τιμή αγοράς και εντέλει και το περιθώριο κέρδους.
Αυτή η παγιοποιημένη πρακτική των «ανοιχτών τιμών» από την πλευρά των μεταποιητικών βιομηχανιών προκάλεσε την άμεση παρέμβαση της Ενωτικής Ομοσπονδίας Αγροτικών Συλλόγων Νομού Ημαθίας (ΕΟΣΝΗ) ζητώντας την άμεση εφαρμογή κανόνων διαφάνειας όπως την θεσμοθέτηση κατώτατων εγγυημένων τιμών με βάσει το πραγματικό κόστος παραγωγής, την υποχρεωτική υπογραφή διμερών συμβάσεων πριν την παράδοση του προϊόντος και την παρέμβαση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων προκειμένου να εγγυηθεί την νομιμότητα και τον υγιή ανταγωνισμό.
Θα πρέπει να αναφέρουμε ότι ο ρόλος του κράτους είναι θεμελιώδης για την ρύθμιση ανισορροπιών στην αγορά και ασκείται κυρίως μέσα από εξειδικευμένες ανεξάρτητες αρχές, με στόχο την προστασία του ελεύθερου ανταγωνισμού, τον έλεγχο των τιμών και τη διασφάλιση των συμφερόντων των καταναλωτών. Στην Ελλάδα, το αρμόδιο όργανο είναι η Επιτροπή Ανταγωνισμού, η οποία λειτουργεί ως ανεξάρτητη διοικητική και οικονομική αρχή με βασικό της εργαλείο τον Νόμο 3959/2011 για την «Προστασία του ελεύθερου ανταγωνισμού».
Οι αγρότες ζητάνε την άρση αυτής της οικονομικής ανισορροπίας και την προστασία του προϊόντος αφού το συμπύρηνο ροδάκινο αποτελεί ένα από τα βασικά εξαγώγιμα προϊόντα του νομού μας και συμβάλει όχι μόνο στην οικονομία της περιοχής αλλά διασφαλίζει και την κοινωνική συνοχή.
Η Ενωτική Ομοσπονδία Ημαθίας στην ανακοίνωση της ξεκαθαρίζει ότι δεν θα επιτρέψει τη συνεχιζόμενη υποτίμηση του μόχθου των αγροτών και προειδοποιεί με κινητοποιήσεις αν η βιομηχανία και η πολιτεία δεν αναλάβουν άμεσα τις ευθύνες τους για να εξασφαλίσουν δίκαιους όρους συναλλαγής.
Η πολιτεία έχει χρέος να παρέμβει όχι υπέρ της μιας ή της άλλης πλευράς αλλά προς την κατεύθυνση της διαμόρφωσης ενός δίκαιου για όλους και υγιούς πλαισίου λειτουργίας της αγοράς.
Λίνα Τουπεκτση
Γεωπόνος, Υπ.Διδάκτωρ Δασμολογικής πολιτικής των Αγροτικών Προιόντων Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας
