Της Σοφίας Θεοδωρίδου
Υπάρχουν καλοκαιρινές εικόνες που μοιάζουν τόσο συνηθισμένες, ώστε δύσκολα αναρωτιόμαστε τι πραγματικά κρύβουν. Ένας παππούς κρατά το χέρι του εγγονού του καθώς μπαίνουν στη θάλασσα. Μια γιαγιά συμμετέχει στο χτίσιμο ενός κάστρου στην άμμο. Ένα παγωτό μοιράζεται, μια ιστορία από τα παλιά ξεκινά, ένα παιδί γελά. Μικρές στιγμές που μπορούν να γίνουν κάτι περισσότερο από όμορφες αναμνήσεις: μια αυθόρμητη ευκαιρία σύνδεσης, συμμετοχής και προαγωγής της υγείας.
Η προαγωγή της υγείας δεν περιορίζεται στις εξετάσεις, στα φάρμακα ή στην πρόληψη μιας ασθένειας. Η σύγχρονη Δημόσια Υγεία αναγνωρίζει ότι η υγεία επηρεάζεται και από τις συνθήκες μέσα στις οποίες ζούμε, επικοινωνούμε και μεγαλώνουμε. Οι υποστηρικτικές σχέσεις, η κοινωνική συμμετοχή και το αίσθημα ότι ανήκουμε κάπου αποτελούν σημαντικές διαστάσεις της σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας. Η υγεία, με άλλα λόγια, δημιουργείται και μέσα στην καθημερινή ζωή.
Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην τρίτη ηλικία. Η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση αναγνωρίζονται διεθνώς ως παράγοντες που συνδέονται με την υγεία και την ποιότητα ζωής. Η διατήρηση ουσιαστικών σχέσεων και η δυνατότητα συμμετοχής στην οικογενειακή και κοινωνική ζωή αποτελούν σημαντικά στοιχεία της υγιούς γήρανσης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η σχέση με τα εγγόνια αποκτά ξεχωριστή αξία: ο ηλικιωμένος δεν είναι μόνο ο άνθρωπος που χρειάζεται φροντίδα. Παραμένει εκείνος που φροντίζει, μεταδίδει εμπειρίες, δημιουργεί και προσφέρει.
Η σχέση όμως είναι αμφίδρομη. Τα παιδιά μέσα από την επαφή με τους παππούδες και τις γιαγιάδες γνωρίζουν έναν διαφορετικό ρυθμό ζωής. Ακούνε οικογενειακές ιστορίες και μαθαίνουν στην πράξη την υπομονή, τον σεβασμό, τη φροντίδα και την αλληλεγγύη ανάμεσα στις γενιές. Οι κοινές εμπειρίες ενισχύουν το αίσθημα του «ανήκειν» και δημιουργούν ένα πολύτιμο απόθεμα αναμνήσεων — κάτι ιδιαίτερα σημαντικό σε μια εποχή όπου η καθημερινότητα μικρών και μεγάλων κατακλύζεται συχνά από οθόνες και υποχρεώσεις.
Η θάλασσα προσφέρει ένα ξεχωριστό σκηνικό για αυτή τη συνάντηση. Μια βόλτα στην ακροθαλασσιά, λίγο παιχνίδι στο νερό, η αναζήτηση κοχυλιών ή μια κουβέντα κάτω από την ομπρέλα δημιουργούν χώρο για κίνηση, επικοινωνία και κοινό χρόνο. Η αξία δεν βρίσκεται στη θάλασσα ως «θεραπεία», αλλά σε όσα μπορεί να διευκολύνει: την παρουσία, την ήπια δραστηριότητα, την επαφή με το φυσικό περιβάλλον και, κυρίως, την ανθρώπινη σύνδεση.
Προαγωγή της υγείας, βέβαια, σημαίνει και ασφάλεια. Οι ηλικιωμένοι είναι περισσότερο ευάλωτοι στις υψηλές θερμοκρασίες. Η αποφυγή των θερμότερων ωρών, η επαρκής ενυδάτωση, η σκιά, το καπέλο, η αντηλιακή προστασία και η προσαρμογή της δραστηριότητας στις δυνατότητες κάθε ανθρώπου είναι απαραίτητα. Σκοπός δεν είναι ο παππούς ή η γιαγιά να ακολουθήσουν τον ρυθμό του παιδιού, αλλά να βρεθεί ένας κοινός ρυθμός που να χαρίζει χαρά και στους δύο.
Από την οπτική της κοινοτικής νοσηλευτικής, η φροντίδα του ηλικιωμένου δεν εξαντλείται στην παρακολούθηση της υγείας και στη σωστή φαρμακευτική αγωγή. Αφορά και τη διατήρηση της λειτουργικότητας, των σχέσεων, της συμμετοχής και του ρόλου του μέσα στην οικογένεια και την κοινότητα. Υγιής γήρανση δεν σημαίνει απλώς περισσότερα χρόνια ζωής. Σημαίνει, όσο είναι δυνατόν, χρόνια με νόημα, αυτονομία και δυνατότητα προσφοράς.
Ίσως λοιπόν, φεύγοντας από την παραλία, το σημαντικότερο να μην είναι πόσο κολύμπησαν ο παππούς και το εγγόνι ούτε πόσο μεγάλο ήταν το κάστρο που έχτισαν. Είναι ότι για λίγες ώρες δύο διαφορετικές γενιές βρέθηκαν πραγματικά μαζί.
Και κάποτε, όταν εκείνο το παιδί μεγαλώσει, πιθανότατα δεν θα θυμάται πόσα μέτρα κολύμπησε εκείνο το καλοκαίρι. Θα θυμάται όμως με ποιον κολύμπησε.
Γιατί τελικά οι πιο πολύτιμες βουτιές δεν μετριούνται σε μέτρα.
Μετριούνται σε αναμνήσεις.
* Η Σοφία Θεοδωρίδου είναι Νοσηλεύτρια ΤΕ, MSc – Ειδικευμένη Νοσηλεύτρια Επείγουσας και Εντατικής Νοσηλευτικής Διεύθυνση Κοινωνικής Προστασίας, Παιδείας και Πολιτισμού – Τμήμα Προστασίας Τρίτης Ηλικίας – Δήμος Βέροιας
