Συμπληρώνονται στις 16 Οκτωβρίου 2026, 114 χρόνια από την απελευθέρωση της Βέροιας. Η είσοδος του ελληνικού στρατού στην πόλη, κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, έθεσε τέλος στην οθωμανική κυριαρχία και άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία της. Πίσω από την ιστορική ημερομηνία βρίσκονται οι στρατιωτικές επιχειρήσεις, οι ενέργειες των κατοίκων και οι προσωπικές μαρτυρίες όσων έζησαν εκείνες τις ώρες.
Η απελευθέρωση εντάσσεται στην προέλαση της Στρατιάς Θεσσαλίας, η οποία ξεκίνησε στις 5 Οκτωβρίου 1912. Μετά τις επιτυχίες στο Σαραντάπορο και στα Σέρβια και την είσοδο στην Κοζάνη, στις 11 Οκτωβρίου, οι ελληνικές δυνάμεις κινήθηκαν προς την Κεντρική Μακεδονία. Η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου έδινε ιδιαίτερη βαρύτητα στην ταχεία προώθηση προς τη Θεσσαλονίκη, καθώς προς την πόλη κατευθύνονταν και βουλγαρικές δυνάμεις. Η Βέροια αποτελούσε σημαντικό σταθμό αυτής της πορείας.
Μια λιγότερο γνωστή πλευρά αφορά την προετοιμασία της παράδοσης. Σύμφωνα με τη μελέτη του Εμμανουήλ Ξυνάδα, που φιλοξενείται στο Κέντρο Τοπικής Ιστορίας και Πολιτισμού Βέροιας, εκπρόσωποι χριστιανών και μουσουλμάνων συμφώνησαν μέτρα διαφύλαξης της τάξης. Αποφασίστηκε η συγκρότηση πολιτοφυλακής 300 ανδρών από τις δύο κοινότητες, με ευθύνη του μητροπολίτη και του μουφτή, καθώς και η παράδοση της πόλης στον τακτικό ελληνικό στρατό.
Στις 15 Οκτωβρίου προηγήθηκαν συμπλοκές στην περιοχή της Καστανιάς, του Ξηρολιβάδου και του Τριποτάμου. Το επόμενο πρωί, Τρίτη 16 Οκτωβρίου, τα ελληνικά στρατεύματα εισήλθαν στη Βέροια. Στο Διοικητήριο είχε υψωθεί λευκή σημαία ως ένδειξη παράδοσης, ενώ κάτοικοι υποδέχονταν τον στρατό κρατώντας ελληνικές σημαίες.
Την ανθρώπινη διάσταση εκείνου του πρωινού αποτυπώνει ο Στέφανος Ζάχος, στο βιβλίο του «Αναμνήσεις ενός Βεροιώτη», που εκδόθηκε το 1979. Δεκάχρονος τότε, πήγε μαζί με τον δεκατριάχρονο αδελφό του και τον πατέρα τους στην πλατεία Ωρολογίου για την υποδοχή. Όλοι φορούσαν τα γιορτινά τους. Στη μνήμη του έμεινε ο πατέρας του να δακρύζει και να ανεμίζει μια μικρή πάνινη ελληνική σημαία: την ίδια που χρησιμοποιούσε όταν δίδασκε τον Εθνικό Ύμνο στους μαθητές του. Η μεταγενέστερη αυτή αφήγηση διασώζει τη συγκίνηση μιας οικογένειας μέσα στο πλήθος.
Την ίδια ημέρα πραγματοποιήθηκε η υποδοχή του διαδόχου και αρχιστρατήγου Κωνσταντίνου. Ακολούθησε δοξολογία στον Άγιο Αντώνιο, από τον μητροπολίτη Καλλίνικο Δεληκάνη, με τη συμμετοχή αξιωματικών, κατοίκων και εκπροσώπων των θρησκευτικών κοινοτήτων. Τις επόμενες ημέρες, η πόλη ανέλαβε και την περίθαλψη στρατιωτών: στις 19 Οκτωβρίου καταγράφεται στρατιωτικό νοσοκομείο στο Ημιγυμνάσιο, ενώ η Φιλόπτωχος Αδελφότητα Κυριών Βεροίας φρόντιζε για τη σίτιση των ασθενών.
Η εκστρατεία συνεχιζόταν. Στις 19 και 20 Οκτωβρίου η νίκη στα Γιαννιτσά άνοιξε τον δρόμο για τη Θεσσαλονίκη, η οποία παραδόθηκε στις ελληνικές δυνάμεις στις 26 Οκτωβρίου 1912.
Στη Βέροια, ο τόπος της παράδοσης παραμένει αναγνωρίσιμος στην πλατεία Ωρολογίου, γνωστή και ως πλατεία Ρακτιβάν. Εκεί βρίσκεται το παλιό οθωμανικό Διοικητήριο, το οποίο αργότερα στέγασε τα δικαστήρια της πόλης. Ο πέτρινος πύργος του ρολογιού, από τον οποίο πήρε το όνομά της η πλατεία, κατεδαφίστηκε το 1928.
