Νέα δεδομένα δημιουργούνται για την εγκατάσταση αιολικών πάρκων και φωτοβολταϊκών σταθμών και στην Ημαθία, μετά την έναρξη ισχύος του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.
Το νέο πλαίσιο, που τέθηκε σε ισχύ στις 19 Αυγούστου με απόφαση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, καταργεί και αντικαθιστά το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο ΑΠΕ του 2008 και καθορίζει αυστηρότερες προϋποθέσεις για το πού μπορούν να αναπτυχθούν νέα έργα ΑΠΕ.
Για την Ημαθία η αλλαγή παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, κυρίως λόγω της μεγάλης ανάπτυξης αιολικών εγκαταστάσεων που έχει πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια στο Βέρμιο, αλλά και λόγω της εξάπλωσης φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων στην αγροτική ζώνη του νομού.
Το όριο των 1.200 μέτρων που αφορά άμεσα το Βέρμιο
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές είναι ότι νέα αιολικά πάρκα δεν επιτρέπεται πλέον να χωροθετούνται σε περιοχές με υψόμετρο μεγαλύτερο των 1.200 μέτρων.
Πρόκειται για ρύθμιση με ιδιαίτερη σημασία για το Βέρμιο, καθώς μεγάλο τμήμα των ορεινών ζωνών του βρίσκεται πάνω από αυτό το υψόμετρο. Παράλληλα, στα νέα έργα θα εξετάζεται εάν η περιοχή βρίσκεται σε Ζώνη Ειδικής Προστασίας, σε Περιοχή Άνευ Δρόμων, σε Τοπίο Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους ή σε άλλες προστατευόμενες ζώνες.
Το θέμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο τοπικό ενδιαφέρον αν ληφθεί υπόψη ότι στο Βέρμιο έχουν εγκριθεί στο παρελθόν έργα σε ιδιαίτερα μεγάλα υψόμετρα.
Χαρακτηριστικό είναι το αιολικό έργο στη θέση «Λεύκες – Κερασιά», στα όρια Βέροιας και Κοζάνης, για το οποίο έχει εκδοθεί έγκριση περιβαλλοντικών όρων για την κατασκευή και λειτουργία τριών ανεμογεννητριών συνολικής ισχύος 17,1 MW. Σύμφωνα με τα στοιχεία του έργου, οι ανεμογεννήτριες προβλέπεται να εγκατασταθούν σε ορεογραμμή με υψόμετρο από 1.513 έως 1.578 μέτρα, περίπου 4,7 χιλιόμετρα από το Ξηρολίβαδο.
Δεν ακυρώνονται αυτόματα τα ήδη αδειοδοτημένα έργα
Εδώ, ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια. Το νέο πλαίσιο δεν ακυρώνει αυτομάτως έργα που έχουν ήδη προχωρήσει σε συγκεκριμένα στάδια αδειοδότησης.
Με το προηγούμενο καθεστώς συνεχίζουν, μεταξύ άλλων, έργα με ήδη εκδοθείσα ΑΕΠΟ ή άδεια εγκατάστασης, καθώς και έργα των οποίων η ΜΠΕ είχε λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας πριν από τις 19 Αυγούστου 2026.
Αντίθετα, η ύπαρξη μόνο άδειας παραγωγής ή Βεβαίωσης Παραγωγού δεν αρκεί: εφόσον το έργο δεν εμπίπτει στις ειδικές μεταβατικές κατηγορίες, η συμβατότητά του επανελέγχεται με το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ.
Αυτό είναι και το σημείο που αναμένεται να παρουσιάσει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον το επόμενο διάστημα: ποια από τα σχεδιαζόμενα έργα στο Βέρμιο θεωρούνται ήδη ώριμα και θα συνεχίσουν με το παλαιό καθεστώς και ποια θα πρέπει πλέον να συμμορφωθούν με το όριο των 1.200 μέτρων και τους υπόλοιπους νέους περιορισμούς.
Περιορισμοί και στις «απάτητες» περιοχές
Το νέο πλαίσιο αποκλείει αιολικά στις Περιοχές Άνευ Δρόμων που έχουν θεσμοθετηθεί με αποφάσεις του ΥΠΕΝ. Για να διαπιστωθεί κατά πόσο ο συγκεκριμένος αποκλεισμός επηρεάζει σχεδιαζόμενα έργα στο Βέρμιο απαιτείται διασταύρωση των πολυγώνων κάθε έργου με τις θεσμοθετημένες ΠΑΔ.
Για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του δικτύου Natura 2000, που αφορούν κυρίως την προστασία της ορνιθοπανίδας, η εγκατάσταση αιολικών θα μπορεί να γίνεται μόνο κατ’ εξαίρεση, εφόσον προβλέπεται από εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και υπάρχει αιολικό δυναμικό μεγαλύτερο από 7,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο.
Τι αλλάζει για τα φωτοβολταϊκά στην Ημαθία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ημαθία έχει και το κεφάλαιο των φωτοβολταϊκών, λόγω του έντονου αγροτικού χαρακτήρα της περιοχής.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι οι νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις δεν θα μπορούν να καλύπτουν πάνω από 1,5% της συνολικής έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας.
Σύμφωνα με το Υπουργείο, ο περιορισμός εισάγεται μεταξύ άλλων για να αποφεύγεται η υπερσυγκέντρωση φωτοβολταϊκών και να προστατεύονται η παραγωγική γη, το τοπίο και οι υπόλοιπες οικονομικές δραστηριότητες μιας περιοχής.
Παράλληλα, απαγορεύεται κατά κανόνα η εγκατάσταση νέων φωτοβολταϊκών στις προστατευόμενες περιοχές Natura 2000, με τη ρητή εξαίρεση τεχνητών και κατασκευασμένων επιφανειών και ιδιαιτέρως τροποποιημένων υδατικών σωμάτων που προβλέπει το νέο πλαίσιο, σε Περιοχές Άνευ Δρόμων, σε προστατευόμενα τοπία και σε σημαντικούς αρχαιολογικούς και ιστορικούς χώρους.
Οι συγκεκριμένες προβλέψεις αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα για έναν κατεξοχήν αγροτικό νομό όπως η Ημαθία, όπου η επέκταση των φωτοβολταϊκών πρέπει πλέον να εξετάζεται και σε σχέση με τη διατήρηση της παραγωγικής γεωργικής γης.
Νέα εποχή για τις επενδύσεις ΑΠΕ
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό δεν αφορά μόνο αιολικά και φωτοβολταϊκά. Καλύπτει επίσης μικρά υδροηλεκτρικά, μονάδες βιομάζας και βιοαερίου, γεωθερμικές εγκαταστάσεις και, για πρώτη φορά, συστήματα αποθήκευσης ενέργειας όπως οι μεγάλες μπαταρίες.
Για την Ημαθία, όμως, το μεγαλύτερο ενδιαφέρον βρίσκεται αναμφίβολα στο Βέρμιο.
Η καθιέρωση του ορίου των 1.200 μέτρων, οι περιορισμοί στις Περιοχές Άνευ Δρόμων και στις προστατευόμενες ζώνες δημιουργούν ένα εντελώς διαφορετικό πλαίσιο για όσα αιολικά έργα σχεδιαστούν από εδώ και πέρα.
Την ίδια στιγμή, το γεγονός ότι προστατεύονται τα ήδη αδειοδοτημένα ή ώριμα έργα σημαίνει ότι η εικόνα στο Βέρμιο δεν αλλάζει από τη μια ημέρα στην άλλη.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον για την περιοχή είναι ποια από τα αιολικά έργα που βρίσκονται σήμερα στα διάφορα στάδια σχεδιασμού και αδειοδότησης «προλαβαίνουν» το προηγούμενο καθεστώς και ποια θα κριθούν με τους νέους, αυστηρότερους κανόνες.
