Από τις γειτονιές και τις αυλές των ελληνικών κοινοτήτων του Ανατολικού Πόντου και του Καρς, μέχρι τις σχολικές αίθουσες του σήμερα, το παιχνίδι εξακολουθεί να αποτελεί έναν ζωντανό σύνδεσμο ανάμεσα στις γενιές. Αυτή η διαδρομή στον χρόνο, μέσα από την ιστορία, τη λαογραφία και την εκπαίδευση, αναδείχθηκε κατά την παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Ασβεστά, που πραγματοποιήθηκε το απόγευμα της Τετάρτης 11 Νοεμβρίου 2026, στην Αντωνιάδειο Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Βέροιας, στη σκηνή «Οδυσσέας Γωνιάδης».
Πρόκειται για τον επαυξημένο τόμο του έργου «Τα παιχνίδια των Ελλήνων του Ανατολικού Πόντου και του Κυβερνείου του Καρς κατά την περίοδο 1880–1923», με επίτιτλο «Λαογραφική προσέγγιση του παιχνιδιού ως διαχρονικό πολιτισμικό στοιχείο». Μια πολυετής ερευνητική προσπάθεια που καταγράφει τον πλούτο των παραδοσιακών παιχνιδιών, αναζητώντας παράλληλα τις κοινωνικές, ιστορικές και πολιτισμικές συνθήκες μέσα στις οποίες αυτά δημιουργήθηκαν και διαδόθηκαν.
Την εκδήλωση συνδιοργάνωσαν η ΚΕΠΑ του Δήμου Βέροιας και η Λαογραφική Εταιρεία Έρευνας και Διάσωσης της Ελληνικής Παράδοσης «Ηλιοείδεια».
Στην έναρξη, χαιρετισμούς και ευχαριστίες απηύθυναν εκ μέρους της «Ηλιοείδεια» η Καλλιόπη Μελικιώτου και η Μαρία Δεμερτζίδου.
Την παρουσίαση συντόνισε η Δήμητρα Γιάγκογλου, Σύμβουλος Προσχολικής Εκπαίδευσης, η οποία παρουσίασε τα βιογραφικά στοιχεία των ομιλητών και του συγγραφέα, επισημαίνοντας τη σημασία της διάσωσης της πολιτιστικής κληρονομιάς μέσα από τις σελίδες του βιβλίου.
Ο Παναγιώτης Τζόκας, πολιτισμολόγος και προϊστάμενος του Περιφερειακού Σταθμού Ιωαννίνων της ΕΡΤ, προσέγγισε το έργο από τη λαογραφική και πολιτισμική του πλευρά, αναδεικνύοντας το παιχνίδι ως έναν διαχρονικό κρίκο που συνδέει το παρελθόν με το παρόν.
Στην προσέγγισή του, το παραδοσιακό παιχνίδι δεν αποτελεί απλώς έναν τρόπο ψυχαγωγίας των παιδιών, αλλά μια έκφραση της κοινωνικής ζωής, των αντιλήψεων και των συνηθειών μιας ολόκληρης εποχής. Μέσα από τους κανόνες, τις ομαδικές δραστηριότητες και τις μορφές παιχνιδιού αποτυπώνονται στοιχεία της κοινωνικής οργάνωσης και της καθημερινότητας των ελληνικών πληθυσμών του Ανατολικού Πόντου και του Καρς.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η ιστορική περίοδος 1880–1923, καθώς η έρευνα αναφέρεται σε κοινωνίες που βίωσαν μεγάλες ανατροπές και πληθυσμιακές μετακινήσεις. Η καταγραφή των παιχνιδιών διασώζει, επομένως, μια λιγότερο γνωστή πτυχή της ιστορίας του ποντιακού ελληνισμού, πέρα από τα μεγάλα πολιτικά και ιστορικά γεγονότα.
Από μια διαφορετική αφετηρία προσέγγισε το βιβλίο ο Θανάσης Στυλίδης, δικηγόρος, μουσικός, συνθέτης και ερευνητής της ποντιακής ιστορίας και παράδοσης.
Εστιάζοντας στη γεωγραφική διάσταση της έρευνας, αναφέρθηκε στις ιστορικές περιοχές του Ανατολικού Πόντου, με ιδιαίτερη έμφαση στη Σάντα και το Καρς, φωτίζοντας τα χαρακτηριστικά των τόπων και των κοινωνιών όπου αναπτύχθηκαν και διατηρήθηκαν τα παιχνίδια.
Παράλληλα, στάθηκε στη χρησιμότητα του βιβλίου στη σύγχρονη εποχή, υπογραμμίζοντας ότι το υλικό του μπορεί να γίνει προσιτό και κατανοητό στα παιδιά, αρκεί να αξιοποιηθεί με κατάλληλο τρόπο.
Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε στις δυνατότητες αναβίωσης των παραδοσιακών παιχνιδιών και των παιχνιδοτράγουδων μέσα από σχολικές δραστηριότητες, Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών (ΚΔΑΠ) και εργαστήρια πολιτιστικών συλλόγων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στη σχέση των παιχνιδιών με την ποντιακή διάλεκτο, επισημαίνοντας ότι η επαναφορά τους στην καθημερινότητα των παιδιών μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη διατήρηση και τη βιωσιμότητά της. Οι λέξεις, οι εκφράσεις και τα τραγούδια που συνοδεύουν τα παιχνίδια αποτελούν μέρος μιας γλωσσικής κληρονομιάς που μπορεί να συνεχίσει να μεταδίδεται μέσα από τη βιωματική συμμετοχή.
Την εκπαιδευτική αξιοποίηση του βιβλίου ανέπτυξε η Ειρήνη Μουταφίδου, εκπαιδευτικός Φυσικής Αγωγής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, εξετάζοντας πώς τα παραδοσιακά παιχνίδια μπορούν να ενταχθούν στη σύγχρονη διδακτική πρακτική.
Όπως εξήγησε, η εφαρμογή τους στο μάθημα της Φυσικής Αγωγής είναι εφικτή και μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες, καθώς συνδέεται με τους βασικούς στόχους του αναλυτικού προγράμματος του Δημοτικού Σχολείου.
Αναφέρθηκε στην ανάγκη ανάπτυξης της κινητικής και σωματικής επάρκειας των μαθητών, της αυτοπεποίθησης, της συνεργασίας και της κατανόησης των κανόνων και της στρατηγικής των δραστηριοτήτων.
Παράλληλα, τόνισε τη σημασία της ισότιμης συμμετοχής όλων των παιδιών, της συναισθηματικής τους ανάπτυξης και της καλλιέργειας θετικής στάσης απέναντι στη διά βίου άσκηση.
Σύμφωνα με την προσέγγισή της, το παιχνίδι μπορεί να λειτουργήσει ως εκπαιδευτικό εργαλείο για την επίτευξη αυτών των στόχων, συνδυάζοντας τη σωματική δραστηριότητα με την κοινωνικοποίηση και τη γνωριμία με την πολιτιστική παράδοση.
Με αυτόν τον τρόπο, το βιβλίο του Βασίλη Ασβεστά αποκτά και έναν ουσιαστικό πρακτικό χαρακτήρα, καθώς το περιεχόμενό του δεν περιορίζεται στη μελέτη και την καταγραφή, αλλά μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για σύγχρονες εκπαιδευτικές δράσεις.
Στην εκπαιδευτική διάσταση του έργου επανήλθε και η συντονίστρια της παρουσίασης, Δήμητρα Γιάγκογλου, αυτή τη φορά μέσα από την προσωπική της εμπειρία ως νηπιαγωγού.
Αναφέρθηκε στην εφαρμογή παραδοσιακών παιχνιδιών μέσα στη σχολική τάξη και στα οφέλη που προκύπτουν από τη βιωματική μάθηση, τη γνωριμία των παιδιών με τη γλώσσα και τη δημιουργική γραφή.
Ξεχωριστή στιγμή της εκδήλωσης αποτέλεσε η προβολή βίντεο με ένα παραμύθι που δημιούργησαν μαθητές του 12ου Νηπιαγωγείου Βέροιας, αφηγούμενοι το μεγάλο ταξίδι του παιχνιδιού μέσα στον χρόνο, από την αρχαιότητα έως τη σύγχρονη εποχή.
Μέσα από τη συγκεκριμένη δράση αναδείχθηκε η ιστορική συνέχεια του παιχνιδιού, αλλά και η δυνατότητα των παιδιών να προσεγγίσουν την παράδοση με δημιουργικό και ευχάριστο τρόπο.
Η κ. Γιάγκογλου υπογράμμισε ότι η διατήρηση των παραδοσιακών παιχνιδιών μέσα στην εκπαιδευτική διαδικασία, με την ενεργό συμμετοχή των μαθητών, αποτελεί έναν από τους πιο ουσιαστικούς δρόμους για τη διαφύλαξη της γλώσσας, της παράδοσης και του πολιτισμού.
Τον κύκλο των τοποθετήσεων ολοκλήρωσε ο ίδιος ο συγγραφέας, Βασίλης Ασβεστάς, ο οποίος μίλησε για τη διαδρομή που τον οδήγησε στη συγγραφή του βιβλίου και τις εμπειρίες που αποτέλεσαν την αφετηρία της προσπάθειάς του.
Όπως περιέγραψε, η αρχική ιδέα συνδέθηκε με την προσπάθειά του να εμπλουτίσει το μάθημα με παιχνίδια ψυχοκινητικής ανάπτυξης, αξιοποιώντας παράλληλα προσωπικά βιώματα από τα παραδοσιακά παιχνίδια του Πόντου που είχε γνωρίσει στην παιδική του ηλικία.
Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε και η επαγγελματική του εμπειρία ως παιδιατρικού φυσικοθεραπευτή, καθώς διαπίστωσε τα ιδιαίτερα θετικά αποτελέσματα που μπορούσε να έχει η αξιοποίηση του παιχνιδιού στα παιδιά.
Από εκεί ξεκίνησε μια μακρόχρονη διαδικασία έρευνας, αναζήτησης πηγών, συγκέντρωσης μαρτυριών, συνεντεύξεων και καταγραφής πληροφοριών, η οποία οδήγησε στην πρώτη έκδοση του έργου και στη συνέχεια στον εμπλουτισμό του.
Ο συγγραφέας εξήγησε ότι τα παιχνίδια δεν μπορούν να εξεταστούν αποκομμένα από τις κοινωνίες στις οποίες δημιουργήθηκαν. Μέσα από αυτά αποκαλύπτονται πτυχές του τρόπου ζωής των ανθρώπων, οι μεταξύ τους σχέσεις, οι συνήθειες και οι καθημερινές τους δραστηριότητες στον Ανατολικό Πόντο και στο Κυβερνείο του Καρς.
Κλείνοντας, αναφέρθηκε στο προσωπικό του όραμα να αφήσει στις επόμενες γενιές ένα έργο που θα συμβάλει στη διατήρηση αυτής της πολιτιστικής κληρονομιάς, ώστε τα παιχνίδια να μη μείνουν μόνο ως καταγραφές του παρελθόντος, αλλά να συνεχίσουν να αποτελούν μέρος της ζωής των παιδιών.
Η παρουσίαση ανέδειξε τη διπλή αξία του βιβλίου: από τη μία ως λαογραφική και ιστορική καταγραφή μιας σημαντικής πτυχής του ποντιακού πολιτισμού και από την άλλη ως πρακτικό εργαλείο για την εκπαίδευση και την αναβίωση των παραδοσιακών παιχνιδιών.
Το βασικό μήνυμα που αναδείχθηκε μέσα από τις διαφορετικές προσεγγίσεις των ομιλητών ήταν ότι η πολιτιστική κληρονομιά δεν αρκεί να διασώζεται στις σελίδες των βιβλίων· χρειάζεται να επιστρέφει στην καθημερινή ζωή, να βιώνεται και να μεταδίδεται στις νεότερες γενιές.
