Δεν ήταν μόνο οι επίσημες τοποθετήσεις και οι αναφορές στο έργο της Βούλας Χατζίκου που έδωσαν ξεχωριστό χαρακτήρα στην παρουσίαση του βιβλίου της Ελένης Μουστιάκα-Μπατσαρά, στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας. Ήταν και εκείνες οι μικρές ιστορίες που ξεπήδησαν αυθόρμητα από τις αναμνήσεις των ομιλητών. Ένα πείραγμα στην πρώτη γνωριμία, ένα σημειωματάριο που κανείς δεν ξέρει πού βρίσκεται σήμερα, ένα σχεδόν άδειο πολιτιστικό κτίριο, οικογενειακές στιγμές και φωνές από τις παλιές γειτονιές της Βέροιας.
Λεπτομέρειες που μπορεί να μην αποτελούν τα μεγάλα κεφάλαια μιας βιογραφίας, αλλά αποκαλύπτουν τον άνθρωπο πίσω από τη δημόσια προσφορά του. Από τις ομιλίες της βραδιάς ξεχωρίσαμε ορισμένες τέτοιες στιγμές, άλλες τρυφερές, άλλες χαριτωμένες και άλλες με ιδιαίτερη ιστορική αξία.
«Αν ζούσατε παλιά, θα μένατε στο ράφι!»
Η Ελένη Μουστιάκα-Μπατσαρά θυμήθηκε με χιούμορ την πρώτη της επίσκεψη στο αρχοντικό Χατζίκου. Είχε πάει γεμάτη αγωνία για να γνωρίσει από κοντά τη γυναίκα που θεωρούνταν αυθεντία στη βεροιώτικη παράδοση.
Η Βούλα την υποδέχθηκε εγκάρδια, αλλά δεν έχασε την ευκαιρία να την πειράξει. Της είπε πως, αν ζούσε τα παλιότερα χρόνια, θα έμενε στο ράφι, επειδή ήταν «μποϊλούθια και τσιρούθια», δηλαδή ψηλή και αδύνατη!
Οι παλιοί Βεροιώτες, εξήγησε, προτιμούσαν τις γυναίκες «περδίκες», με μέτριο ανάστημα και πιο γεμάτη σιλουέτα. Το γέλιο που ακολούθησε εξαφάνισε αμέσως το άγχος της πρώτης συνάντησης.
«Το είπε η Χατζίκου. Τελεία και παύλα!»
Μια φράση αρκούσε κάποτε για να λυθεί οποιαδήποτε διαφωνία γύρω από τα βεροιώτικα έθιμα, τους χορούς ή τα τραγούδια.
Όπως θυμήθηκε η συγγραφέας, όσοι ασχολούνταν με τη λαογραφία είχαν απόλυτη εμπιστοσύνη στις γνώσεις της Βούλας Χατζίκου.
«Το είπε η Χατζίκου. Άρα έτσι είναι. Τελεία και παύλα», ήταν η χαρακτηριστική έκφραση που περιέγραφε το κύρος της.
Το σημειωματάριο της Βούλας – Πού να βρίσκεται άραγε;
Μια μικρή λεπτομέρεια από την καθημερινότητα της Βούλας Χατζίκου στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών μοιράστηκε η Χαρούλα Ουσουλτζόγλου.
Η Βούλα κρατούσε ένα σημειωματάριο, στο οποίο κατέγραφε με σχολαστικότητα όσα επρόκειτο να γίνουν. Όταν τελείωνε, το έκλεινε προσεκτικά, τοποθετώντας το μολύβι ανάμεσα στις σελίδες, στην άκρη του.
Η πρώην δήμαρχος αναρωτήθηκε δημόσια πού μπορεί να βρίσκεται σήμερα εκείνο το σημειωματάριο. Μια μικρή απορία που κρύβει ίσως ένα ενδιαφέρον κομμάτι της πολιτιστικής ιστορίας της πόλης.
Ένα πενταώροφο κτίριο με μόλις έξι καρέκλες!
Η Χαρούλα Ουσουλτζόγλου γύρισε το ακροατήριο στα πρώτα χρόνια της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών, όταν το νέο πολιτιστικό κτίριο είχε κατασκευαστεί, αλλά σχεδόν δεν διέθετε εξοπλισμό.
Όπως θυμήθηκε, υπήρχε μόνο ένα μικρό γραφείο και έξι καρέκλες. Πέντε για τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου και μία για τη Βούλα Χατζίκου!
Από αυτή την εικόνα ξεκίνησε σταδιακά η δημιουργία ενός ζωντανού πολιτιστικού χώρου, με χορωδία, φιλαρμονική, ωδείο, εκθέσεις και εκδηλώσεις.
Η Βούλα με τα κολλαριστά γιακαδάκια
Με ιδιαίτερη τρυφερότητα η πρώην δήμαρχος περιέγραψε την εμφάνιση της Βούλας Χατζίκου όταν ανέλαβε καθήκοντα στη Στέγη.
Θυμήθηκε τα κολλαριστά γιακαδάκια, τη σοβαρότητα της παρουσίας της και το χαρακτηριστικό της χαμόγελο, που έκανε τον επισκέπτη να αισθάνεται ευπρόσδεκτος.
Δεν έκρυψε μάλιστα ότι, ως νεαρή τότε, τη θεωρούσε κάπως «old fashioned», όπως είπε χαριτολογώντας. Αυτό όμως δεν εμπόδισε να αναπτυχθεί ανάμεσά τους μια σχέση μεγάλης αγάπης και εκτίμησης.
Το αρχοντικό που ήταν πολιτιστικό κέντρο πριν από τη Στέγη
Πριν αποκτήσει η Βέροια οργανωμένες πολιτιστικές υποδομές, το αρχοντικό Χατζίκου λειτουργούσε, κατά κάποιον τρόπο, ως ένα άτυπο πολιτιστικό εργαστήρι.
Η Χαρούλα Ουσουλτζόγλου θυμήθηκε ότι εκεί γίνονταν πρόβες παραδοσιακών χορών, προετοιμάζονταν θεατρικές παραστάσεις, ράβονταν βεροιώτικες φορεσιές και ντύνονταν οι γυναίκες για τις εμφανίσεις τους.
Ένα ιδιωτικό σπίτι είχε μετατραπεί σε χώρο συλλογικής δημιουργίας, πολύ πριν παραχωρηθεί επίσημα στον Δήμο.
Οι τρεις αδελφές και το παιδί που δεν απέκτησαν
Από τις πιο τρυφερές στιγμές της βραδιάς ήταν η αφήγηση της Αναστασίας Σιουκιούρογλου-Γρηγοριάδου για τη σχέση του συζύγου της Χρήστου με τη Βούλα και τις δύο αδελφές της.
Ο Χρήστος μεγάλωσε απέναντι από το αρχοντικό και από πολύ μικρός περνούσε αμέτρητες ώρες κοντά τους. Οι τρεις αδελφές, που δεν είχαν αποκτήσει δικά τους παιδιά, τον αντιμετώπιζαν σαν μέλος της οικογένειάς τους.
Αυτή η σχέση συνεχίστηκε και στα επόμενα χρόνια. Η Βούλα έγινε μάλιστα νονά του γιου του Χρήστου και της Αναστασίας, επισφραγίζοντας έναν δεσμό ζωής.
Ένας μικρός βοηθός σκηνοθέτη
Η Βούλα Χατζίκου είχε ασχοληθεί και με το θέατρο, σκηνοθετώντας παραστάσεις.
Σε μία από αυτές, όπως αποκάλυψε η Αναστασία Σιουκιούρογλου, είχε επιστρατεύσει τον μικρό τότε Χρήστο, μαθητή των πρώτων τάξεων του Δημοτικού, ως βοηθό σκηνοθέτη!
Η σχετική φωτογραφία περιλαμβάνεται μάλιστα στο βιβλίο, διασώζοντας μια όμορφη στιγμή από την καλλιτεχνική δραστηριότητα της Χατζίκου.
Οι ιστορίες που δεν ηχογραφήθηκαν ποτέ
Η Αναστασία Σιουκιούρογλου εξέφρασε μια μικρή προσωπική λύπη για τις αμέτρητες ιστορίες που αφηγούνταν η Βούλα στα παιδιά της οικογένειας.
Όπως είπε, σήμερα στενοχωριέται που δεν είχε σκεφτεί τότε να τις ηχογραφήσει ή να τις βιντεοσκοπήσει.
Ήταν μια εποχή χωρίς τη σημερινή ευκολία των κινητών τηλεφώνων και πολλές από εκείνες τις αφηγήσεις έμειναν μόνο στη μνήμη όσων τις άκουσαν.
Όταν οι μαθητές ξαναμίλησαν βεροιώτικα
Μια ευχάριστη έκπληξη περίμενε την Αναστασία Σιουκιούρογλου μέσα από την εργασία της στην εκπαίδευση.
Μαθητές, με την καθοδήγηση εκπαιδευτικών, δημιούργησαν ένα βίντεο δραματοποιώντας διήγημα της Βούλας Χατζίκου, χρησιμοποιώντας τη βεροιώτικη ντοπιολαλιά.
Η ίδια περιέγραψε τη χαρά που ένιωσε όταν είδε τη νέα γενιά να ανακαλύπτει το έργο μιας γυναίκας που είχε γνωρίσει τόσο καλά.
Οι γιαγιάδες της Μεγάλου Αλεξάνδρου ξαναζωντάνεψαν
Ο Γεράσιμος Καλλιγάς επιφύλαξε μια ιδιαίτερα προσωπική αναφορά για το τέλος της ομιλίας του.
Ακούγοντας το CD που συνοδεύει το βιβλίο, με την Ελένη Μουστιάκα-Μπατσαρά να αφηγείται ιστορίες της Βούλας Χατζίκου στη βεροιώτικη ντοπιολαλιά, ένιωσε να επιστρέφει στα παιδικά του χρόνια.
Η αφήγηση του θύμισε τις γιαγιάδες της γειτονιάς του, στην οδό Μεγάλου Αλεξάνδρου, που μιλούσαν καθημερινά βεροιώτικα.
Μια μικρή προσωπική ανάμνηση που ανέδειξε την αξία της διάσωσης όχι μόνο των ιστοριών, αλλά και της ίδιας της γλώσσας με την οποία λέγονταν.
Η δωρεά που κινδύνευε να χαθεί σε τρία χρόνια
Μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια για τη δημιουργία της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών αποκάλυψε η Χαρούλα Ουσουλτζόγλου. Όπως θυμήθηκε, ο ευεργέτης Αντώνης Αντωνιάδης είχε παραχωρήσει το οικόπεδο με έναν συγκεκριμένο όρο: αν μέσα σε τρία χρόνια δεν κατασκευαζόταν πολιτιστικό κέντρο, θα έπαιρνε πίσω τη δωρεά. Η πίεση του χρόνου κινητοποίησε τους ανθρώπους της εποχής και τελικά η Βέροια απέκτησε ένα πενταώροφο πολιτιστικό κτίριο.
Οι επισκέψεις στα υπουργεία για ένα πιάνο και μια κινηματογραφική μηχανή
Στα πρώτα χρόνια της Στέγης, ακόμη και η απόκτηση βασικού εξοπλισμού απαιτούσε προσπάθεια. Η Χαρούλα Ουσουλτζόγλου θυμήθηκε ότι ταξίδευε στην Αθήνα, μαζί με βουλευτές της εποχής, επισκεπτόμενη υπουργεία για να εξασφαλιστούν τα απαραίτητα μέσα. Έτσι αποκτήθηκαν, μεταξύ άλλων, το πρώτο πιάνο με ουρά και η πρώτη κινηματογραφική μηχανή της Στέγης.
Από το μικρό γραφείο της Βούλας πέρασαν μεγάλα ονόματα
Ο χώρος εργασίας της Βούλας Χατζίκου στη Στέγη μπορεί να ήταν μικρός, αλλά, σύμφωνα με τη μαρτυρία της Χαρούλας Ουσουλτζόγλου, από εκεί πέρασαν σημαντικές προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών. Ανάμεσά τους ανέφερε τον Σταύρο Ξαρχάκο και τον Μίκη Θεοδωράκη, οι οποίοι γνώρισαν από κοντά τις προσπάθειες που γίνονταν για την πολιτιστική ανάπτυξη της Βέροιας.
Η πρώτη λαογραφική έκθεση και οι πιέτες των φορεσιών
Η Χαρούλα Ουσουλτζόγλου θυμήθηκε την πρώτη λαογραφική έκθεση που οργάνωσε η Βούλα Χατζίκου στο ισόγειο της Στέγης. Εκείνο που της είχε μείνει ανεξίτηλο ήταν η προσοχή με την οποία η Βούλα περιποιούνταν τις παραδοσιακές φορεσιές. Χάιδευε, όπως περιέγραψε, με ευλάβεια κάθε πιέτα από τα φορέματα, αντιμετωπίζοντας τα εκθέματα όχι ως απλά αντικείμενα, αλλά ως κομμάτια της ιστορίας της πόλης.
Οι δωρεές που άλλαζαν μέχρι την τελευταία στιγμή
Με αρκετή δόση χιούμορ, η Χαρούλα Ουσουλτζόγλου αναφέρθηκε στις εμπειρίες της από τις συζητήσεις με ευεργέτες της Βέροιας. Θυμήθηκε χαρακτηριστικά ότι, στην περίπτωση μιας δωρήτριας, οι αποφάσεις άλλαζαν επανειλημμένα και κάθε νέα συνάντηση μπορούσε να φέρει διαφορετικούς όρους. Η ίδια περιέγραψε αυτές τις διακυμάνσεις ως μέρος μιας δύσκολης αλλά πολύτιμης διαδικασίας, που απαιτούσε υπομονή μέχρι την οριστική υπογραφή.
Η Βούλα που άκουγε πάντα τη γνώμη του Χρήστου
Μια λεπτομέρεια για την απόφαση δωρεάς του αρχοντικού ανέδειξαν τόσο η Χαρούλα Ουσουλτζόγλου όσο και η Αναστασία Σιουκιούρογλου. Η Βούλα Χατζίκου, πριν καταλήξει στην παραχώρηση του σπιτιού της στον Δήμο Βέροιας, είχε συζητήσει το θέμα με τον Χρήστο Σιουκιούρογλου. Τον εμπιστευόταν ιδιαίτερα και ζητούσε τη γνώμη του για σημαντικές αποφάσεις. Η σχέση τους είχε ξεπεράσει προ πολλού τα όρια μιας απλής γειτονίας.
Δύο ώρες αφήγησης και ένα κατάμεστο θέατρο
Η Αναστασία Σιουκιούρογλου θυμήθηκε μια εκδήλωση στη Θεσσαλονίκη, περίπου 25 χρόνια πριν, στην οποία η Βούλα Χατζίκου είχε προσκληθεί να μιλήσει. Σε ένα κατάμεστο θέατρο, όπως περιέγραψε, η Βούλα αφηγούνταν ιστορίες για περισσότερες από δύο ώρες, κρατώντας αμείωτο το ενδιαφέρον του κοινού. Ήταν η πρώτη φορά που η ίδια την άκουγε να μιλά μπροστά σε τόσο κόσμο και η εμπειρία της είχε μείνει αξέχαστη.
Οι εργασίες των μαθητών που δεν επέστρεφαν ποτέ!
Μια χαριτωμένη ανάμνηση μοιράστηκε η Αναστασία Σιουκιούρογλου από τα σχολικά χρόνια των παιδιών της. Όποτε οι εκπαιδευτικοί ζητούσαν πληροφορίες για την ιστορία της Βέροιας, η οικογένεια απευθυνόταν στη Βούλα Χατζίκου. Το υλικό που ετοίμαζε ήταν τόσο χρήσιμο, ώστε, όπως είπε χαμογελώντας, ό,τι πήγαινε στο σχολείο δεν επέστρεφε ποτέ στο σπίτι, αλλά παρέμενε στα αρχεία των δασκάλων!
Μια φιλία που ξεκίνησε από τα θρανία του Δημοτικού
Η Χαρούλα Ουσουλτζόγλου δεν έκρυψε τη χαρά της για την προσπάθεια της Ελένης Μουστιάκα-Μπατσαρά. Οι δύο γυναίκες, όπως αποκάλυψε, γνωρίζονται από τα χρόνια του Δημοτικού Σχολείου. Η πρώην δήμαρχος μίλησε για τη συνέπεια, την επιμονή, τη δημιουργικότητα αλλά και τη μεγάλη σεμνότητα της παλιάς της φίλης. Μάλιστα, όταν διάβασε το βιβλίο πριν από την εκτύπωσή του, εντυπωσιάστηκε τόσο από την έρευνα, ώστε δεν σταματούσε να της τηλεφωνεί για να εκφράσει τον θαυμασμό της.
Μια συνάντηση τρεισήμισι ωρών στο «Κόκκινο Σπίτι»
Η Αναστασία Σιουκιούρογλου αποκάλυψε μια λεπτομέρεια από την προετοιμασία του βιβλίου. Τα προηγούμενα Χριστούγεννα, η συγγραφέας συναντήθηκε με την ίδια και τον σύζυγό της Χρήστο στο «Κόκκινο Σπίτι». Η συζήτηση κράτησε περισσότερο από τρεις ώρες. Η Ελένη είχε μαζί της τα κείμενά της, ενώ το ζευγάρι πρόσφερε φωτογραφίες, αναμνήσεις και πληροφορίες από τη μακρόχρονη σχέση του με τη Βούλα Χατζίκου. Ήταν μια συνάντηση που συνέβαλε ουσιαστικά στον εμπλουτισμό της έκδοσης.
