Τις μεθόδους συντήρησης και προστασίας των αρχαίων ψηφιδωτών δαπέδων του Ανακτόρου των Αιγών είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν οι επισκέπτες που συμμετείχαν σε ειδική εκδήλωση της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας, τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2026. Η δράση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Συντήρησης, με στόχο την παρουσίαση της επιστημονικής εργασίας που απαιτείται για τη διατήρηση των αρχαιολογικών ευρημάτων στον χρόνο.
Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης, η αρχαιολόγος Εύα Κοντογουλίδου παρουσίασε το ιστορικό της ανασκαφής και της αποκάλυψης των ψηφιδωτών δαπέδων του Ανακτόρου, ενώ ο συντηρητής Κωνσταντίνος Τζίμπουλας ανέλυσε τις τεχνικές συντήρησης και τις παρεμβάσεις που εφαρμόζονται για την προστασία τους.
Το ψηφιδωτό που αποκαλύφθηκε τη δεκαετία του 1950
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο ψηφιδωτό δάπεδο του ανδρώνα Ε, στο νότιο τριμερές συγκρότημα του Ανακτόρου, το οποίο αποκαλύφθηκε κατά τη δεκαετία του 1950.
Πρόκειται για το πρώτο ψηφιδωτό του Ανακτόρου που δέχθηκε εκτεταμένες εργασίες συντήρησης, κατά την αρχική περίοδο ανάδειξης του μνημείου.
Οι παρεμβάσεις εκείνης της εποχής συνδέθηκαν με το άνοιγμα του αρχαιολογικού χώρου στο κοινό, στις αρχές της δεκαετίας του 1970, χάρη στις προσπάθειες της τότε Εφόρου Αρχαιοτήτων Κατερίνας Ρωμιοπούλου.
Το ίδιο ψηφιδωτό συντηρήθηκε εκ νέου κατά την περίοδο 2007-2023, στο πλαίσιο του μεγάλου έργου συντήρησης, αποκατάστασης και αναστήλωσης του Ανακτόρου των Αιγών.
Κατά τη διάρκεια των εργασιών συμπληρώθηκαν επίσης οι περιμετρικοί τοίχοι, συμβάλλοντας στη συγκράτηση και την προστασία του ψηφιδωτού δαπέδου.
Η αρπαγή της Ευρώπης σε ένα αποσπασματικά σωζόμενο ψηφιδωτό
Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσίασε και η αναφορά στο ψηφιδωτό δάπεδο του ανδρώνα G, το οποίο απεικονίζει την αρπαγή της Ευρώπης.
Το συγκεκριμένο ψηφιδωτό σώζεται σε ιδιαίτερα αποσπασματική κατάσταση και χρειάστηκε ειδικές εργασίες συντήρησης, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του έργου αποκατάστασης του Ανακτόρου κατά την περίοδο 2007-2023.
Το εύρημα παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο ευρύ κοινό και στην επιστημονική κοινότητα κατά τα εγκαίνια του αποκατεστημένου Ανακτόρου, στις 5 Ιανουαρίου 2024.
Από τον καθαρισμό έως την επανατοποθέτηση των ψηφιδωτών
Ο συντηρητής Κωνσταντίνος Τζίμπουλας εξήγησε στους επισκέπτες ότι η συντήρηση ενός αρχαίου ψηφιδωτού αποτελεί σύνθετη επιστημονική διαδικασία, η οποία διαφοροποιείται ανάλογα με την κατάσταση διατήρησης του ευρήματος.
Οι εργασίες μπορούν να περιλαμβάνουν την αποκάλυψη και τον καθαρισμό του ψηφιδωτού, την αποκόλλησή του όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο, την αποκατάσταση της επιπεδότητας της πίσω επιφάνειάς του και την επανατοποθέτησή του.
Σε ορισμένες περιπτώσεις πραγματοποιούνται επίσης τμηματικές συμπληρώσεις, εφόσον υπάρχουν επαρκή επιστημονικά στοιχεία που επιτρέπουν την τεκμηρίωσή τους.
Οι επεμβάσεις μπορούν να γίνουν είτε επιτόπου, στον αρχαιολογικό χώρο, είτε σε εργαστήριο συντήρησης ή με συνδυασμό των δύο μεθόδων.
Η προστασία των ψηφιδωτών δεν σταματά με την αποκατάσταση
Ένα από τα ζητήματα που αναδείχθηκαν κατά την παρουσίαση ήταν η ανάγκη συνεχούς παρακολούθησης των ψηφιδωτών, ακόμη και μετά την ολοκλήρωση μεγάλων έργων αναστήλωσης.
Όπως εξηγήθηκε, τα ψηφιδωτά που παραμένουν εκτεθειμένα στο φυσικό περιβάλλον επηρεάζονται από τις καιρικές συνθήκες, με αποτέλεσμα να απαιτούνται κατά διαστήματα μικρότερης κλίμακας παρεμβάσεις.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η επανασυγκόλληση βοτσάλων που αποσταθεροποιούνται εξαιτίας της έκθεσής τους στις μεταβολές του καιρού.
Οι συγκεκριμένες εργασίες είναι απαραίτητες για τη διατήρηση της συνοχής και της σταθερότητας των αρχαίων δαπέδων.
Η εκδήλωση της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας ανέδειξε, πέρα από την ιστορική και καλλιτεχνική αξία των ψηφιδωτών του Ανακτόρου των Αιγών, και τον ρόλο των επιστημόνων που εργάζονται για την προστασία τους.
Παράλληλα, έδωσε στο κοινό τη δυνατότητα να κατανοήσει ότι η διατήρηση ενός αρχαιολογικού μνημείου δεν αποτελεί διαδικασία που ολοκληρώνεται με την ανασκαφή ή την αναστήλωσή του, αλλά απαιτεί συνεχή επιστημονική φροντίδα, συστηματική παρακολούθηση και επαναλαμβανόμενες παρεμβάσεις.
