Στις σοβαρές παθογένειες που χαρακτηρίζουν τη λειτουργία των πολεοδομικών υπηρεσιών στην Ελλάδα, στα φαινόμενα διαφθοράς, στην υποστελέχωση των δήμων αλλά και στην ανάγκη ριζικών θεσμικών αλλαγών αναφέρθηκε ο καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και πρώην δήμαρχος Νάουσας, Νικόλας Καρανικόλας, μιλώντας στην εκπομπή «Περίκεντρος» της TV100 και στη δημοσιογράφο Βιβή Ανδρίτσου.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Πολεοδομίας και σχετική εκδήλωση του Τμήματος Μηχανικών Χωροταξίας και Ανάπτυξης του ΑΠΘ, ο κ. Καρανικόλας παρουσίασε μια σειρά από προτάσεις για τον εκσυγχρονισμό των Υπηρεσιών Δόμησης, ενώ δεν δίστασε να αναφερθεί στις ευθύνες του τεχνικού κόσμου, στην ανάγκη αυστηρότερων πειθαρχικών ελέγχων και στην κρίση εμπιστοσύνης που διαπιστώνει στη νέα γενιά.
«Προσλάβαμε τρεις μηχανικούς στη Νάουσα και παραιτήθηκαν και οι τρεις»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η αναφορά του στη λειτουργία των υπηρεσιών του Δήμου Νάουσας, κατά τη διάρκεια της θητείας του ως δημάρχου.
Όπως αποκάλυψε, όταν ανέλαβε τη διοίκηση το 2019, διαπίστωσε σοβαρή υποστελέχωση και, έπειτα από προσπάθειες, εξασφάλισε την πρόσληψη τριών μόνιμων μηχανικών. Ωστόσο, και οι τρεις αποχώρησαν από τις θέσεις τους.
«Με πάρα πολύ κόπο έπεισα το υπουργείο και πήραμε τρεις μόνιμους μηχανικούς. Παραιτήθηκαν και οι τρεις», ανέφερε.
Εξηγώντας τους λόγους, στάθηκε στις ιδιαίτερα χαμηλές αποδοχές, μεταφέροντας χαρακτηριστικά την περίπτωση τοπογράφου μηχανικού που μετακινούνταν καθημερινά από την Κατερίνη στη Νάουσα και διαπίστωνε ότι το μεγαλύτερο μέρος του μισθού του απορροφούνταν από τα έξοδα μετακίνησης και διαβίωσης.
Σύμφωνα με τον καθηγητή, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στη Νάουσα. Αντίστοιχες δυσκολίες αντιμετωπίζουν πολεοδομικές υπηρεσίες σε ολόκληρη τη χώρα, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τα Χανιά, την Πάρο και τη Ζάκυνθο.
Μάλιστα, επικαλέστηκε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία η Ζάκυνθος είχε περισσότερες οικοδομικές άδειες από τον Δήμο Αθηναίων, παρά το γεγονός ότι η τοπική Υπηρεσία Δόμησης λειτουργούσε με μόλις δύο υπαλλήλους.
Η υποστελέχωση, όπως εξήγησε, δημιουργεί υπερβολική πίεση στους εργαζομένους, καθυστερήσεις και δυσκολίες στην άσκηση αποτελεσματικού ελέγχου.
«Μια άδεια στη Νάουσα να την ελέγχει μηχανικός στη Ρόδο»
Ανάμεσα στις σημαντικότερες προτάσεις που κατέθεσε ήταν η καθιέρωση ενός συστήματος ελέγχου οικοδομικών αδειών, το οποίο θα περιορίζει τις προσωπικές σχέσεις μεταξύ ελεγκτή και ελεγχόμενου.
«Μια άδεια στη Νάουσα να την ελέγχει ένας μηχανικός στη Ρόδο και μια άδεια στη Ρόδο να την ελέγχει ένας μηχανικός στη Νάουσα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Όπως εξήγησε, ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε να λειτουργεί ψηφιακά, χωρίς ο ενδιαφερόμενος να γνωρίζει τον υπάλληλο που εξετάζει τον φάκελό του.
Παράλληλα, πρότεινε σαφείς προθεσμίες για την έκδοση των αδειών, με ενδεικτικό χρονικό όριο τις δέκα ημέρες, εφόσον ο φάκελος είναι πλήρης και δεν υπάρχουν εκκρεμότητες.
Με τον τρόπο αυτό, υποστήριξε, θα περιορίζονταν οι δυνατότητες άσκησης πιέσεων, οι προσωπικές εξυπηρετήσεις και τα λεγόμενα «γρηγορόσημα».
Διαφθορά και ευθύνες του τεχνικού κόσμου
Ο Νικόλας Καρανικόλας αναφέρθηκε στα περιστατικά διαφθοράς που έχουν απασχολήσει τη δημοσιότητα σε πολεοδομικές υπηρεσίες, μεταξύ άλλων στην Κατερίνη, τη Χαλκιδική και τη Ρόδο.
Διευκρίνισε ότι δεν μπορεί να υπάρχει συλλογική απαξίωση των μηχανικών, καθώς εκατοντάδες υπάλληλοι εργάζονται με συνέπεια και εντιμότητα. Ωστόσο, αναγνώρισε ότι τα επαναλαμβανόμενα περιστατικά δημιουργούν ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό μοτίβο, κυρίως σε περιοχές με έντονη οικοδομική και τουριστική δραστηριότητα, όπου η αξία της γης δημιουργεί ισχυρά οικονομικά συμφέροντα.
Στάθηκε επίσης στην ανάγκη ουσιαστικότερης παρέμβασης του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, υπογραμμίζοντας ότι η αντιμετώπιση παραβατικών συμπεριφορών δεν μπορεί να περιορίζεται αποκλειστικά στην ποινική δικαιοσύνη.
«Δεν είναι μόνο το ποινικό μέρος, είναι και το πειθαρχικό», σημείωσε, ζητώντας αυστηρότερες διαδικασίες και κυρώσεις, που θα μπορούσαν να φτάνουν ακόμη και στην αφαίρεση της άδειας άσκησης επαγγέλματος, όπου αυτό προβλέπεται και δικαιολογείται.
«Πρέπει μόνοι μας να καθαρίσουμε το σπίτι μας», ήταν η χαρακτηριστική του τοποθέτηση για τις ευθύνες του τεχνικού κόσμου.
Παράλληλα, υπενθύμισε ότι υπάρχουν και έντιμοι υπάλληλοι πολεοδομιών που αντιμετωπίζουν δικαστικές προσφυγές και πιέσεις από οικονομικά συμφέροντα όταν αρνούνται να ικανοποιήσουν απαιτήσεις.
Τεχνητή νοημοσύνη και νέος τρόπος έκδοσης αδειών
Ο καθηγητής τάχθηκε υπέρ της αξιοποίησης σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων και συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης για την επιτάχυνση και τη διαφάνεια των πολεοδομικών διαδικασιών.
Όπως ανέφερε, η τεχνολογία επιτρέπει ήδη την αξιοποίηση δορυφορικών αποτυπώσεων, δεδομένων χρήσεων γης και ψηφιακών χαρτών, ώστε σημαντικό μέρος του προελέγχου των οικοδομικών αδειών να πραγματοποιείται αυτοματοποιημένα.
Υποστήριξε ότι πρέπει να διαχωριστούν οι διαδικασίες έκδοσης οικοδομικών αδειών από τον ευρύτερο χωρικό και αναπτυξιακό σχεδιασμό, στον οποίο οι δήμοι οφείλουν να διατηρήσουν ουσιαστικό ρόλο.
Αναφερόμενος στη σχεδιαζόμενη μεταφορά αρμοδιοτήτων των Υπηρεσιών Δόμησης στο Κτηματολόγιο, εμφανίστηκε θετικός στην κατεύθυνση της αλλαγής, επισημαίνοντας ωστόσο ότι μια απλή διοικητική μεταφορά δεν αρκεί, εάν δεν συνοδευτεί από διαφορετικό πλαίσιο λειτουργίας και ελέγχου.
«Οι φοιτητές δεν πιστεύουν ότι μπορούν να προχωρήσουν χωρίς βύσμα»
Ιδιαίτερα προβληματισμένος εμφανίστηκε ο Νικόλας Καρανικόλας για την εμπιστοσύνη των νέων στους θεσμούς και στις δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης στην Ελλάδα.
Περιγράφοντας μια ερώτηση που θέτει κάθε χρόνο στους πρωτοετείς φοιτητές του, ανέφερε ότι τους ζητά να απαντήσουν εάν πιστεύουν πως μπορούν να πετύχουν επαγγελματικά χωρίς γνωριμίες ή προσωπικές διασυνδέσεις.
«Τους λέω: Πόσοι πιστεύετε ότι, αν είστε καλοί φοιτητές αλλά δεν έχετε κάποιο βύσμα, κάποιον θείο, κάποιον γνωστό, θα πάτε καλά στη ζωή σας; Σηκώνουν ελάχιστοι το χέρι. Στους εκατό ένας-δυο», περιέγραψε.
Αντίθετα, σύμφωνα με την προσωπική του εμπειρία, όταν ρωτά ποιοι πιστεύουν ότι θα προχωρήσουν έχοντας έναν γνωστό, σχεδόν όλοι απαντούν θετικά.
Ακόμη πιο ανησυχητική χαρακτήρισε την εικόνα που προκύπτει όταν ζητά από τους φοιτητές να δηλώσουν εάν εμπιστεύονται το ελληνικό κράτος και τους θεσμούς.
«Δεν σηκώνει ποτέ κανένας το χέρι», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Οι παρατηρήσεις αυτές, όπως διευκρινίζεται, προέρχονται από την προσωπική διδακτική εμπειρία του καθηγητή και δεν αποτελούν αποτελέσματα επιστημονικής δημοσκόπησης.
Το δύσκολο δίλημμα για τα καλύτερα μυαλά: Ελλάδα ή εξωτερικό;
Η συζήτηση επεκτάθηκε και στο πρόβλημα της φυγής νέων επιστημόνων στο εξωτερικό.
Ο κ. Καρανικόλας περιέγραψε ως ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα για έναν πανεπιστημιακό δάσκαλο την περίπτωση ενός ιδιαίτερα ταλαντούχου φοιτητή που ζητά συμβουλή για το εάν πρέπει να συνεχίσει τις σπουδές του στην Ελλάδα ή να φύγει στο εξωτερικό.
«Όταν έχεις ένα εξαιρετικό ταλέντο, ένα φοβερό παιδί, φοβερό σαν μυαλό, σαν χαρακτήρα, σαν δουλειά, και σου λέει να κάνω ένα μεταπτυχιακό στην Ελλάδα ή να φύγω στο εξωτερικό; Και ξέρεις ότι αν μείνει στην Ελλάδα μπορεί να καεί, ενώ στο εξωτερικό μπορεί να διαπρέψει», ανέφερε.
Αναγνώρισε μάλιστα ότι οι ίδιοι οι πανεπιστημιακοί, στην προσπάθειά τους να βοηθήσουν τους φοιτητές να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές τους, ενδέχεται να συμβάλλουν άθελά τους στη φυγή επιστημονικού δυναμικού από τη χώρα.
«Τελικά γινόμαστε συνένοχοι στην αποδυνάμωση της χώρας σε νέα μυαλά και στο brain drain», σημείωσε.
Νέα πρωτοβουλία του ΑΠΘ για την Τοπική Αυτοδιοίκηση
Στη συνέντευξη έγινε επίσης αναφορά σε μια νέα πρωτοβουλία του Τμήματος Μηχανικών Χωροταξίας και Ανάπτυξης του ΑΠΘ, σε συνεργασία με την Περιφερειακή Ένωση Δήμων Κεντρικής Μακεδονίας.
Σύμφωνα με τον καθηγητή, έχει υπογραφεί μνημόνιο συνεργασίας για τη δημιουργία Έδρας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ενώ σχεδιάζεται και μεταπτυχιακό πρόγραμμα που θα απευθύνεται σε αιρετούς, στελέχη δήμων και ενδιαφερόμενους να εργαστούν στην αυτοδιοίκηση.
Στόχος είναι η ενίσχυση της επιστημονικής γνώσης και η αναβάθμιση της λειτουργίας των τοπικών διοικητικών δομών.
«Δεν μπορεί να συνεχιστεί αυτή η κατάσταση»
Ολοκληρώνοντας τη συζήτηση, ο Νικόλας Καρανικόλας επέμεινε στην ανάγκη αλλαγής τόσο του θεσμικού πλαισίου όσο και της επαγγελματικής νοοτροπίας.
Μάλιστα, αναφέρθηκε σε προσωπικές εμπειρίες του ως μηχανικού, περιγράφοντας περιπτώσεις στις οποίες έλαβε διαφορετικές απαντήσεις από πολεοδομικές υπηρεσίες για το ίδιο ζήτημα, ανάλογα με τον τρόπο που προωθήθηκε η υπόθεση.
Τόνισε ότι τέτοιες πρακτικές δεν μπορούν να γίνονται αποδεκτές και υπονομεύουν την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τη δημόσια διοίκηση.
Το συμπέρασμα που προέκυψε από την παρέμβασή του ήταν ότι η αντιμετώπιση της διαφθοράς και των δυσλειτουργιών στις πολεοδομίες απαιτεί ταυτόχρονα θεσμικές αλλαγές, επαρκή στελέχωση, ψηφιακή διαφάνεια, αυστηρούς ελέγχους και ενίσχυση της επαγγελματικής ηθικής.
Μια συζήτηση που, όπως φάνηκε και από τις αναφορές στη Νάουσα, αφορά άμεσα όχι μόνο τις μεγάλες αστικές και τουριστικές περιοχές, αλλά και τους δήμους της ελληνικής περιφέρειας.
