Οι τιμές κάνουν εντύπωση. Μονοκατοικίες με αυλή σε κωμοπόλεις, πέτρινα σε χωριά, διώροφα του ’70 σε επαρχιακές πόλεις, σε ποσά που στην Αθήνα δεν φτάνουν ούτε για γκαρσονιέρα. Όλο και περισσότεροι τα κοιτάνε, άλλοι για να γυρίσουν στον τόπο τους, άλλοι για εξοχικό, άλλοι επειδή η δουλειά από απόσταση τους επιτρέπει πια να ζουν όπου θέλουν. Το χαμηλό τίμημα όμως είναι το μισό της ιστορίας.
Το πρώτο που ελέγχεις σε ένα παλιό ακίνητο είναι τα χαρτιά του. Στην επαρχία είναι πολύ συνηθισμένο το σπίτι να έχει περάσει από κληρονομιά σε τρία, τέσσερα ή περισσότερα αδέλφια και ξαδέλφια, κάποιοι από τους οποίους ζουν στο εξωτερικό. Αν δεν συμφωνούν και δεν υπογράψουν όλοι, πώληση δεν γίνεται. Ρώτα από την πρώτη κουβέντα ποιοι ακριβώς είναι οι ιδιοκτήτες και αν έχουν συμφωνήσει στην τιμή. Χρειάζεται επίσης να ταιριάζει αυτό που υπάρχει στο οικόπεδο με αυτό που γράφει η άδεια. Μια αποθήκη που έγινε δωμάτιο, ένας ημιυπαίθριος που έκλεισε, ένα υπόστεγο που προστέθηκε κάποτε: όλα πρέπει να έχουν τακτοποιηθεί πριν από τη μεταβίβαση, και καλό είναι να ξέρεις από την αρχή ποιος θα πληρώσει γι’ αυτό.
Μετά έρχεται η κατασκευή. Κτίρια που χτίστηκαν πριν από τα μέσα της δεκαετίας του ’80 ακολουθούν παλαιότερο αντισεισμικό κανονισμό, και αυτό αξίζει να το δει μηχανικός, όχι ο θείος που «ξέρει από οικοδομές». Η στέγη, τα θεμέλια και η υγρασία είναι τα τρία σημεία όπου κρύβονται τα μεγάλα έξοδα. Τα υδραυλικά και τα ηλεκτρολογικά, σε σπίτι πενήντα ετών, θεώρησέ τα εξαρχής για αλλαγή. Αν το σπίτι είναι πέτρινο, θέλει τεχνίτη που γνωρίζει την πέτρα, και αυτοί δεν είναι ούτε πολλοί ούτε φθηνοί.
Εδώ βρίσκεται και η συνηθισμένη παγίδα. Στις αγγελίες για πωλήσεις κατοικιών το βλέμμα πέφτει στην τιμή, ενώ ο πραγματικός αριθμός είναι τιμή συν ανακαίνιση. Ένα σπίτι που αγοράζεται 40.000 ευρώ και θέλει άλλα 60.000 για να κατοικηθεί δεν είναι φθηνό, είναι ένα σπίτι των 100.000. Μπορεί και πάλι να αξίζει, αρκεί να το ξέρεις πριν και όχι μετά. Ζήτα γραπτή προσφορά από συνεργείο της περιοχής πριν κλείσεις, και βάλε από πάνω ένα περιθώριο για τις εκπλήξεις που πάντα εμφανίζονται όταν ανοίγουν οι τοίχοι.
Υπάρχουν και πράγματα που δεν αλλάζουν με καμία ανακαίνιση. Πόσο απέχει ο γιατρός, το φαρμακείο, το σχολείο. Τι σύνδεση ίντερνετ φτάνει πραγματικά στο σημείο, κάτι κρίσιμο αν σκοπεύεις να δουλεύεις από εκεί. Πώς είναι ο δρόμος τον χειμώνα. Αν το χωριό έχει ζωή όλο τον χρόνο ή αν μετά τον Σεπτέμβρη μένουν είκοσι άνθρωποι. Και, κάτι που ξεχνιέται, αν θα βρεις υδραυλικό όταν σπάσει ένας σωλήνας Παρασκευή βράδυ.
Τα κρατικά προγράμματα για ενεργειακή αναβάθμιση και ανακαίνιση μπορούν να καλύψουν ένα μέρος του κόστους, όμως οι όροι τους αλλάζουν από κύκλο σε κύκλο, οπότε μη στηρίξεις την απόφαση σε επιδότηση που δεν έχεις ήδη εξασφαλίσει. Για όποιον μπαίνει με ανοιχτά μάτια και ρεαλιστικό προϋπολογισμό, ένα παλιό σπίτι στην επαρχία μπορεί να αποδειχθεί από τις καλύτερες αγορές της ζωής του. Απλώς σπάνια είναι τόσο φθηνό όσο δείχνει στην πρώτη ματιά.
