Η πρώτη επιστημονική ημερίδα με θέμα την Ιστορία και τον Πολιτισμό της Σάντας του Πόντου πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 23 Ιουλίου, στο αμφιθέατρο «Μανόλης Ανδρόνικος» του Κεντρικού Μουσειακού Κτηρίου των Αιγών.
Τη διοργάνωση ανέλαβαν η ΑΜΚΕ «Ψηφιακή Σάντα» και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ημαθίας, υπό την αιγίδα του Δήμου Βέροιας, στο πλαίσιο ενός πολιτιστικού διημέρου αφιερωμένου στη Σάντα, με στόχο να φέρει το κοινό πιο κοντά στην πλούσια ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά μιας από τις σημαντικότερες κοιτίδες του ποντιακού ελληνισμού. Το διήμερο θα ολοκληρωθεί με τη μεγάλη ποντιακή μουσικοχορευτική εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 31 Ιουλίου στα Παλατίτσια.
Την παρουσίαση της ημερίδας έκανε η Σοφία Πιπερίδου, μέλος της ΑΜΚΕ «Ψηφιακή Σάντα».
Η εκδήλωση αποτέλεσε έναν σημαντικό σταθμό στην προσπάθεια της ΑΜΚΕ για τη συγκέντρωση, διάσωση, τεκμηρίωση και ανάδειξη της ιστορικής μνήμης, της πολιτιστικής κληρονομιάς και των ανθρώπων της Σάντας. Μέσα από τις εισηγήσεις διακεκριμένων επιστημόνων και ερευνητών, το κοινό είχε την ευκαιρία να γνωρίσει σημαντικές πτυχές της ιστορίας, της λαογραφίας, της ενδυμασίας, της εγκατάστασης των Σανταίων στην Ελλάδα, καθώς και του πολύτιμου αρχειακού υλικού που διασώζεται μέχρι σήμερα.
Χαιρετισμό απηύθυνε η αρχαιολόγος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας Εύα Κοντογουλίδου, η οποία επισήμανε ότι η σύνδεση της ημερίδας με τις αρχαίες Αιγές δεν ήταν τυχαία. Όπως ανέφερε, οι πρόσφυγες από τη Σάντα μετέφεραν στην Ημαθία έναν ανεκτίμητο πνευματικό και υλικό πλούτο.
Εκ μέρους του Δήμου Βέροιας, ο αντιδήμαρχος Αλέξανδρος Τσαχουρίδης, με καταγωγή από τη Σάντα, χαρακτήρισε την εκδήλωση ως ένα «μνημόσυνο για τις ψυχές των προγόνων μας», τονίζοντας ότι η «Ψηφιακή Σάντα» αποτελεί ένα πολύτιμο εργαλείο διατήρησης της ιστορικής μνήμης και εκπαίδευσης των νέων γενεών, κάνοντας λόγο για μια πρωτοβουλία ιστορικής ευθύνης.
Ο διαχειριστής της ΑΜΚΕ «Ψηφιακή Σάντα», δικηγόρος και ερευνητής Αθανάσιος Στυλίδης, ευχαρίστησε όλους όσοι συνέβαλαν στην πραγματοποίηση της ημερίδας, υπογραμμίζοντας ότι το εγχείρημα αποτελεί καρπό συλλογικής προσπάθειας. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «η αρχή έγινε και τα επόμενα βήματα θα είναι ακόμη πιο παραγωγικά».
Η κ. Πιπερίδου, προλογίζοντας τον πρώτο ομιλητή, επισήμανε ότι η αφετηρία της ερευνητικής προσπάθειας ήταν ένας ογκώδης φάκελος από το προσωπικό αρχείο του καθηγητή Κωνσταντίνου Φωτιάδη. Για τον λόγο αυτό, όπως ανέφερε, η επιλογή του να ανοίξει την ημερίδα με την εισήγησή του είχε ιδιαίτερη συμβολική σημασία.
Ο ομότιμος καθηγητής Νεότερης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας Κωνσταντίνος Φωτιάδης, με θέμα «Σάντα: Συμβολή στην αναζήτηση προφορικών και γραπτών πηγών», παρουσίασε τις σημαντικότερες γραπτές και προφορικές πηγές για την ιστορία της Σάντας, ενώ μοιράστηκε προσωπικές εμπειρίες, επισημαίνοντας ότι ο ίδιος «μπολιάστηκε» με τον πολιτισμό της Σάντας.
Ο δημοσιογράφος και υπεύθυνος του ερευνητικού έργου της ΑΜΚΕ Δημήτρης Πιπερίδης, στην εισήγησή του με θέμα «Ο εθνολογικός χάρτης της Ημαθίας μετά το 1928 – Οι Σανταίοι της Ημαθίας», ανακοίνωσε ότι έφτασε στα χέρια της ομάδας ένα σπάνιο δερματόδετο σημειωματάριο γραμμένο σε καραμανλίδικη γραφή, το οποίο χαρακτήρισε εξαιρετικά σημαντικό ιστορικό τεκμήριο. Παρουσίασε την εικόνα της Ημαθίας μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών και την εγκατάσταση των Σανταίων στους προσφυγικούς οικισμούς του νομού, ενώ απηύθυνε κάλεσμα για συμμετοχή στο δεύτερο Σανταίικο Γλέντι που θα πραγματοποιηθεί στα Παλατίτσια.
Ο αρχαιολόγος, διδάκτορας Θεολογίας και υποψήφιος διδάκτορας Λαογραφίας Κωνσταντίνος Στεφανίδης ανέπτυξε το θέμα «Ανασυγκροτώντας τη γυναικεία φορεσιά της Σάντας: από τα υλικά τεκμήρια στα ερευνητικά ερωτήματα». Μέσα από πλούσιο φωτογραφικό υλικό παρουσίασε τα χαρακτηριστικά της παραδοσιακής γυναικείας φορεσιάς, τα διακοσμητικά στοιχεία, τα μοτίβα και τον ενδυματολογικό της κώδικα, αναδεικνύοντας τους πολλαπλούς κοινωνικούς συμβολισμούς που αυτή μεταφέρει.
Ο πρόεδρος της Ευξείνου Λέσχης Βέροιας Νικόλαος Τουμπουλίδης παρουσίασε το θέμα «Το φυλασσόμενο στην Ε.Λ.Β. αρχείο του Στάθη Αθανασιάδη (Γεροστάθη)». Αναφέρθηκε στη ζωή και το έργο του σημαντικού Πόντιου λαογράφου, ο οποίος τιμήθηκε δύο φορές από την Ακαδημία Αθηνών, καθώς και στο σπάνιο αρχείο που διατηρείται στην Εύξεινο Λέσχη Βέροιας. Παράλληλα, αναγνώρισε την εργασία όσων συνέβαλαν στη συγκέντρωση και ταξινόμηση του υλικού, ενώ προσέφερε στον Αθανάσιο Στυλίδη όλα τα βιβλία του Γεροστάθη ως συμβολικό δώρο.
Ο ερευνητής και υπεύθυνος αρχείου της ΑΜΚΕ Χρήστος Αηδονίδης παρουσίασε την εισήγηση «Τεκμήρια μνήμης: φωτογραφίες και έγγραφα από το αρχείο της Ψηφιακής Σάντας», προβάλλοντας σπάνια έγγραφα και φωτογραφίες ως ένα μικρό μόνο δείγμα του σημαντικού αρχειακού πλούτου που έχει συγκεντρωθεί μέσα στα δύο χρόνια λειτουργίας της ΑΜΚΕ. Αναφέρθηκε επίσης στη δική του οικογενειακή καταγωγή από τη Σάντα και στην εγκατάσταση της οικογένειάς του στη Βεργίνα.
Η ημερίδα ολοκληρώθηκε με κάλεσμα προς το κοινό για τη μεγάλη ποντιακή μουσικοχορευτική εκδήλωση της «Ψηφιακής Σάντας», η οποία, λόγω των καιρικών συνθηκών, μεταφέρθηκε για την Παρασκευή 31 Ιουλίου 2026, στις 21:00, στα Παλατίτσια Ημαθίας.
Η βραδιά θα είναι αφιερωμένη στους χορούς της Σάντας και θα πλαισιωθεί από πλούσιο καλλιτεχνικό πρόγραμμα με γνωστούς εκπροσώπους της ποντιακής μουσικής. Στη διοργάνωση συμμετέχουν ο Πολιτιστικός Σύλλογος Παλατιτσιωτών, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Βεργίνας «Αιγές», ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ράχης, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Μικρής Σάντας, ο Τουριστικός Όμιλος Καστανιάς και η Εύξεινος Λέσχη Βέροιας.
