Ιδιαίτερα σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα, τα οποία ενισχύουν τα νέα επιστημονικά δεδομένα γύρω από το Βασιλικό Γυμνάσιο της αρχαίας Μίεζας, παρουσιάστηκαν το Σάββατο 13 Ιουνίου 2026, στην αίθουσα «ΕΡΙΑ» του Πολυχώρου Πολιτισμού «Χρήστος Λαναράς», κατά τη διάρκεια της εσπερίδας με θέμα «Από τη Μίεζα στην Οικουμένη. Ανασκάπτοντας το βασιλικό γυμνάσιο, ανακαλύπτοντας τη συμβολή των Μακεδόνων στην ελληνική παιδεία».
Στο επίκεντρο της εκδήλωσης βρέθηκαν τα αποτελέσματα της ανασκαφικής έρευνας που πραγματοποιείται από το 2024 σε έκταση περίπου 30 στρεμμάτων, αποκαλύπτοντας σταδιακά την έκταση, την αρχιτεκτονική μορφή και τις λειτουργίες ενός ιδιαίτερα σημαντικού γυμνασιακού συγκροτήματος, το οποίο χρονολογείται στην εποχή του Φιλίππου Β΄.
Κατά τη διάρκεια των εργασιών απομακρύνθηκαν μεγάλες ποσότητες από επιχώσεις και μπάζα, φέρνοντας στο φως τμήματα τοίχων, στοών, της παλαίστρας, του σταδίου, αιθουσών διδασκαλίας και αγωγών νερού. Παράλληλα, αποκαλύφθηκαν αρχιτεκτονικά μέλη υψηλής ποιότητας, μεταξύ των οποίων κιονόκρανα και κίονες ιωνικού ρυθμού, καθώς και αμφορείς που συνδέονται με την αποθήκευση λαδιού, το οποίο χρησιμοποιούνταν στις δραστηριότητες της παλαίστρας.
Ανάμεσα στα κινητά ευρήματα περιλαμβάνονται σπασμένα κεραμικά αγγεία, νομίσματα, γραφίδες γραφής και τμήματα γλυπτών, τα οποία προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για τη χρήση του συγκροτήματος και για την καθημερινότητα όσων εκπαιδεύονταν και ασκούνταν στον χώρο.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην αποκάλυψη του εντυπωσιακού ξυστού, μιας μακράς στεγασμένης στοάς μήκους περίπου 200 μέτρων, η οποία συνδεόταν άμεσα με τη σωματική άσκηση και την εκπαίδευση των νέων. Η κλίμακα του οικοδομήματος, η ποιότητα της κατασκευής και ο συνδυασμός χώρων άθλησης και διδασκαλίας ενισχύουν την άποψη ότι πρόκειται για ένα οργανωμένο και ιδιαίτερα σημαντικό γυμνασιακό συγκρότημα της μακεδονικής περιόδου.
Τα νέα δεδομένα παρουσιάστηκαν αναλυτικά από την επικεφαλής των ανασκαφών και Επίτιμη Έφορο Αρχαιοτήτων Ημαθίας, Δρ Αγγελική Κοτταρίδη, η οποία πραγματοποίησε την κεντρική ομιλία της εσπερίδας με θέμα «Από τον μύθο στην ιστορική πραγματικότητα: Η ανακάλυψη του βασιλικού γυμνασίου της Μίεζας. Τα δεδομένα, η ανασκαφή, τα νέα ευρήματα και οι προοπτικές της έρευνας».
Η Δρ Αγγελική Κοτταρίδη παρουσίασε τα αποτελέσματα της πρόσφατης ανασκαφικής δραστηριότητας στο μεγάλο οικοδόμημα της Μίεζας, το οποίο ταυτίζει με το Βασιλικό Γυμνάσιο, όπου εκπαιδεύτηκαν ο Μέγας Αλέξανδρος και οι βασιλικοί παίδες υπό την καθοδήγηση του Αριστοτέλη.
Η ίδια επισήμανε ότι το συγκρότημα παρουσιάζει χαρακτηριστικά αντίστοιχα με εκείνα των πρώιμων μακεδονικών γυμνασίων, ενώ η χρονολόγησή του στα χρόνια του Φιλίππου Β΄, η έκτασή του και η αρχιτεκτονική του οργάνωση αποτελούν σημαντικά στοιχεία για την περαιτέρω τεκμηρίωση της ταυτότητας και της λειτουργίας του.
Σύμφωνα με τα ανασκαφικά δεδομένα που παρουσιάστηκαν, το συγκρότημα φαίνεται ότι υπέστη βίαιη καταστροφή από τους Ρωμαίους μετά την οριστική υποταγή της Μακεδονίας, κατά τον 2ο αιώνα π.Χ., στο πλαίσιο μιας προσπάθειας εξάλειψης των συμβόλων της μακεδονικής ισχύος και της ιστορικής μνήμης.
Παράλληλα, εκφράστηκε η προοπτική μιας μελλοντικής αναστήλωσης και ανάδειξης του Γυμνασίου, ώστε το μνημείο να καταστεί επισκέψιμο και να αναδειχθεί η ιστορική, εκπαιδευτική και πολιτισμική του σημασία.
Αμέσως μετά την κεντρική παρουσίαση της Δρος Αγγελικής Κοτταρίδη, ο Δήμαρχος Ηρωικής Πόλεως Νάουσας, Νίκος Κουτσογιάννης, ανέπτυξε την εισήγησή του με θέμα «Η αρχαία Μίεζα και η σύγχρονη Νάουσα: μια γόνιμη συνύπαρξη».
Ο Δήμαρχος χαρακτήρισε τη Μίεζα χώρο παγκόσμιας σημασίας και υπογράμμισε ότι η ανάδειξη του αρχαιολογικού της πλούτου αποτελεί σταθερή προτεραιότητα για τον Δήμο Ηρωικής Πόλεως Νάουσας.
Παράλληλα, ανακοίνωσε τη συνέχιση των προσπαθειών για την εξασφάλιση χρηματοδότησης, τόσο για τη συνέχιση των ανασκαφών όσο και για τη μελλοντική προστασία, αναστήλωση και ανάδειξη του μνημείου.
Ο κ. Κουτσογιάννης γνωστοποίησε, επίσης, τον σχεδιασμό για τη δημιουργία Αριστοτελείου Αρχαιολογικού Κέντρου στη Νάουσα, το οποίο θα μπορεί να φιλοξενεί ευρήματα και να λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για την ιστορία, την αρχαιολογία και την πολιτιστική ταυτότητα της ευρύτερης περιοχής.
Όπως τόνισε, η Μίεζα δεν αποτελεί μόνο έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Μακεδονίας, αλλά πιθανόν και τον τόπο στον οποίο διαμορφώθηκε ένα νέο πρότυπο εκπαίδευσης, που επηρέασε βαθιά τον ελληνιστικό κόσμο και την εξέλιξη της ελληνικής παιδείας.
Την εσπερίδα συνδιοργάνωσαν ο Δήμος Ηρωικής Πόλεως Νάουσας και ο Σύλλογος Φίλων του Πολυκεντρικού Μουσείου των Αιγών και του Δικτύου, με τη συμμετοχή σημαντικών επιστημόνων και εκπροσώπων της αρχαιολογικής και ακαδημαϊκής κοινότητας.
Στην εκδήλωση έδωσαν το «παρών» Αντιδήμαρχοι του Δήμου Ηρωικής Πόλεως Νάουσας, δημοτικοί και τοπικοί σύμβουλοι, καθώς και εκπρόσωποι φορέων της Νάουσας και της Ημαθίας.
Την έναρξη της εκδήλωσης πραγματοποίησε με χαιρετισμό η αναπληρώτρια Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας, Δρ Γεωργία Στρατούλη.
Ακολούθησε η εισήγηση του Γρηγόρη Τσόκα, Ομότιμου Καθηγητή του Εργαστηρίου Εφαρμοσμένης Γεωφυσικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με θέμα «Εξερεύνηση των αρχαιολογικών χώρων των Αιγών και της Μίεζας με γεωφυσικές μεθόδους 1984-2026».
Ο κ. Τσόκας παρουσίασε τα αποτελέσματα τεσσάρων δεκαετιών γεωφυσικών ερευνών στους αρχαιολογικούς χώρους των Αιγών και της Μίεζας, αναδεικνύοντας τη συμβολή των σύγχρονων επιστημονικών μεθόδων στον εντοπισμό, στη χαρτογράφηση και στην καλύτερη κατανόηση των αρχαιολογικών καταλοίπων.
Στη συνέχεια, τον λόγο έλαβε ο Παναγιώτης Ιωσήφ, Επιστημονικός Διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης και Καθηγητής Αρχαίας Νομισματικής στο Πανεπιστήμιο Radboud, ο οποίος παρουσίασε την εισήγηση με θέμα «Γυμνάζοντας την Οικουμένη: γυμνάσια της ελληνιστικής Ανατολής».
Μέσα από την ομιλία του αναδείχθηκε η ευρύτερη διάδοση του θεσμού του γυμνασίου στον ελληνιστικό κόσμο και ο καθοριστικός ρόλος του στην εκπαίδευση, στη σωματική αγωγή και στη μετάδοση της ελληνικής παιδείας στην Ανατολή.
Η εσπερίδα αποτέλεσε μια ιδιαίτερα σημαντική ευκαιρία για το κοινό να γνωρίσει τα νεότερα αποτελέσματα της αρχαιολογικής έρευνας και να αντιληφθεί την πραγματική έκταση και σημασία του Βασιλικού Γυμνασίου της Μίεζας.
Τα νέα ευρήματα, σε συνδυασμό με τη συνέχιση της ανασκαφικής δραστηριότητας και τη χρήση σύγχρονων επιστημονικών μεθόδων, δημιουργούν νέες προοπτικές για την πληρέστερη κατανόηση ενός χώρου που συνδέεται άμεσα με τη μακεδονική ιστορία, τον Αριστοτέλη, τον Μέγα Αλέξανδρο και τη διάδοση της ελληνικής παιδείας στην Οικουμένη.
