Η ιστορική εμπειρία του αντιφασιστικού αγώνα, η άνοδος της ακροδεξιάς στην Ευρώπη και οι σημερινές πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες βρέθηκαν στο επίκεντρο της εκδήλωσης που διοργάνωσε η Κομματική Οργάνωση Ημαθίας του Μ-Λ ΚΚΕ, το απόγευμα της Παρασκευής 13 Νοεμβρίου, στη Βέροια.
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στον επάνω όροφο του καταστήματος Pizza Παπαγάλος, με αντικείμενο την παρουσίαση του βιβλίου «Για το Φασισμό – 7ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς», που κυκλοφόρησε από τις Μαρξιστικές Εκδόσεις και περιλαμβάνει τις ομιλίες του Γκεόργκι Ντιμιτρόφ στο ιστορικό συνέδριο του 1935, καθώς και τη σχετική απόφαση της Κομμουνιστικής Διεθνούς.
Την παρουσίαση έκανε ο Γιάννης Μελιόπουλος, ο οποίος αναφέρθηκε στις ιστορικές συνθήκες μέσα στις οποίες διαμορφώθηκαν οι θέσεις του κομμουνιστικού κινήματος απέναντι στον φασισμό, επιχειρώντας παράλληλα να συνδέσει τα συμπεράσματα εκείνης της περιόδου με τις σημερινές πολιτικές εξελίξεις.
Γιατί επανεκδίδεται σήμερα ένα ιστορικό ντοκουμέντο
Ξεκινώντας την τοποθέτησή του, ο Γιάννης Μελιόπουλος χαρακτήρισε την εισήγηση του Ντιμιτρόφ ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά ντοκουμέντα του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος.
Υπενθύμισε ότι το 7ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς πραγματοποιήθηκε το 1935, όταν ο φασισμός και ο ναζισμός είχαν ήδη ενισχυθεί σημαντικά στην Ευρώπη, ενώ η διεθνής κατάσταση χαρακτηριζόταν από αυξανόμενες εντάσεις και πολεμικούς ανταγωνισμούς.
Έθεσε το ερώτημα γιατί ένα έργο εκείνης της εποχής επανεκδίδεται το 2026, υποστηρίζοντας ότι η απάντηση βρίσκεται στην ανάγκη μελέτης της ιστορικής εμπειρίας για την κατανόηση των σύγχρονων φαινομένων.
Όπως εξήγησε, στόχος της έκδοσης δεν είναι απλώς η ιστορική αναδρομή, αλλά η αναζήτηση απαντήσεων για τη φύση του φασισμού, τους λόγους της απήχησής του σε τμήματα της κοινωνίας και τους τρόπους αντιμετώπισής του.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο ερώτημα αν η ενίσχυση και η επικράτηση του φασισμού αποτελούν αναπόφευκτες εξελίξεις. Επικαλούμενος τις θέσεις του Ντιμιτρόφ, υποστήριξε ότι η ιστορική εμπειρία αποδεικνύει πως ο φασισμός μπορεί να αντιμετωπιστεί και να ηττηθεί μέσα από την οργανωμένη δράση των εργαζομένων και των λαϊκών στρωμάτων.
Η ιστορική μνήμη και η Καισαριανή
Στην ομιλία του υπήρξε αναφορά και στην ιστορική μνήμη της Εθνικής Αντίστασης, με ιδιαίτερη μνεία στους εκτελεσμένους κομμουνιστές της Καισαριανής.
Ο Γιάννης Μελιόπουλος στάθηκε στη σημασία της δημοσιοποίησης ιστορικών ντοκουμέντων που αφορούν τους αγωνιστές της περιόδου, επισημαίνοντας ότι τέτοια τεκμήρια επαναφέρουν στη συλλογική μνήμη τις θυσίες και τους αγώνες ενάντια στη ναζιστική κατοχή.
Παράλληλα, άσκησε έντονη κριτική σε πολιτικές προσεγγίσεις που, κατά την άποψή του, επιχειρούν να εξισώσουν τον φασισμό με τον κομμουνισμό.
Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρθηκε στην 9η Μαΐου, την οποία το κομμουνιστικό κίνημα τιμά ως ημέρα της αντιφασιστικής νίκης, ασκώντας κριτική στον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση προβάλλει την ίδια ημερομηνία ως Ημέρα της Ευρώπης.
Κατά τον ομιλητή, η διατήρηση της ιστορικής μνήμης και η μελέτη των αντιφασιστικών αγώνων αποτελούν αναγκαία στοιχεία για την κατανόηση των σημερινών πολιτικών εξελίξεων.
Αναφορές στην άνοδο της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς
Σημαντικό μέρος της παρουσίασης αφιερώθηκε στις σύγχρονες πολιτικές εξελίξεις στην Ευρώπη και διεθνώς.
Ο Γιάννης Μελιόπουλος αναφέρθηκε στη Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία, στην κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία και στην ενίσχυση του κόμματος AfD στη Γερμανία, εκφράζοντας την ανησυχία του για την επιρροή ακροδεξιών και εθνικιστικών αντιλήψεων.
Υποστήριξε ότι οι σύγχρονες μορφές της ακροδεξιάς δεν εμφανίζονται απαραίτητα με τα ίδια χαρακτηριστικά που είχαν τα φασιστικά κινήματα του Μεσοπολέμου, επισημαίνοντας ότι απαιτείται προσεκτική εξέταση των πολιτικών θέσεων και πρακτικών τους.
Αναφορά έκανε και στις Ηνωμένες Πολιτείες, συνδέοντας πλευρές του πολιτικού φαινομένου του Τραμπισμού με την ανάπτυξη ακροδεξιών αντιλήψεων.
Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι η σημερινή Ευρώπη και η διεθνής πραγματικότητα διαφέρουν σημαντικά από εκείνες της δεκαετίας του 1930. Όπως σημείωσε, η αξιοποίηση της ιστορικής εμπειρίας δεν σημαίνει ταύτιση διαφορετικών ιστορικών περιόδων, αλλά αναζήτηση συμπερασμάτων που μπορούν να συμβάλουν στην κατανόηση του παρόντος.
Κριτική στην κυβερνητική πολιτική και αναφορά στο Πολυτεχνείο
Ο ομιλητής αναφέρθηκε και στην πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα, ασκώντας κριτική στην κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, την οποία κατηγόρησε ότι υιοθετεί σε διάφορα ζητήματα δεξιότερες και, κατά την εκτίμησή του, ακροδεξιές πολιτικές προσεγγίσεις.
Στο πλαίσιο αυτό έκανε αναφορά στον Ηλία Κασιδιάρη και εξέφρασε ανησυχία για τη δραστηριοποίηση ακροδεξιών και φασιστικών ομάδων.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην επικείμενη 53η επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Άσκησε κριτική σε περιορισμούς συγκεντρώσεων που, όπως ανέφερε, είχαν ανακοινωθεί για τον χώρο του Πολυτεχνείου στην Αθήνα, θεωρώντας ότι τέτοιες αποφάσεις περιορίζουν τη δυνατότητα συλλογικής και αγωνιστικής τιμής της επετείου.
Κατά τον ίδιο, οι εξελίξεις αυτές δεν μπορούν να ερμηνευθούν αποκλειστικά μέσα από εκλογικούς υπολογισμούς, αλλά συνδέονται με ευρύτερες πολιτικές και κοινωνικές διεργασίες.
Η σχέση φασισμού, οικονομικής κρίσης και ιμπεριαλισμού
Περνώντας στις βασικές θέσεις του βιβλίου, ο Γιάννης Μελιόπουλος παρουσίασε τη μαρξιστική-λενινιστική ανάλυση για τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες που ευνόησαν την εμφάνιση και την άνοδο του φασισμού.
Επικαλούμενος την εισήγηση του Ντιμιτρόφ, υποστήριξε ότι ο φασισμός συνδέεται με το καπιταλιστικό σύστημα, τον ιμπεριαλισμό και τις οικονομικές κρίσεις.
Αναφέρθηκε ειδικότερα στη μεγάλη οικονομική κρίση του 1929, η οποία προηγήθηκε της ανόδου του ναζισμού στη Γερμανία, καθώς και στις πολιτικές εξελίξεις της ίδιας περιόδου στην Ιταλία, στην Ιαπωνία και σε άλλες χώρες.
Στο ιστορικό αυτό πλαίσιο ενέταξε και τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936 στην Ελλάδα, υποστηρίζοντας ότι είχε φασιστικό χαρακτήρα, παρά τις διαφορές της από τα καθεστώτα της Γερμανίας και της Ιταλίας.
Στη συνέχεια συνέδεσε την ανάλυση αυτή με τη σημερινή οικονομική πραγματικότητα στην Ελλάδα, υποστηρίζοντας ότι οι συνέπειες της οικονομικής κρίσης εξακολουθούν να επηρεάζουν σημαντικά τμήματα της κοινωνίας.
Στάθηκε ιδιαίτερα στην ακρίβεια, στη φτώχεια και στην απογοήτευση που, όπως ανέφερε, βιώνουν εργατικά και λαϊκά στρώματα, εκτιμώντας ότι τέτοιες συνθήκες μπορούν να αξιοποιηθούν από ακροδεξιές πολιτικές δυνάμεις.
Αναφερόμενος στον τρόπο με τον οποίο τα φασιστικά κινήματα επιχειρούν να αποκτήσουν κοινωνική επιρροή, υποστήριξε ότι συχνά υιοθετούν λαϊκά αιτήματα και χρησιμοποιούν αντισυστημική ρητορική, παρουσιάζοντας τον εαυτό τους ως δύναμη που βρίσκεται πάνω από τις κοινωνικές και κομματικές αντιπαραθέσεις.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα σύγχρονης πολιτικής αξιοποίησης κοινωνικών ανησυχιών ανέφερε τη στάση του AfD απέναντι στο μεταναστευτικό ζήτημα στη Γερμανία.
Οι διεθνείς ανταγωνισμοί και τα ζητήματα εθνικής ανεξαρτησίας
Η παρουσίαση επεκτάθηκε και στις διεθνείς εξελίξεις, με τον ομιλητή να ασκεί κριτική στην πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών και στις στρατιωτικές επεμβάσεις, κάνοντας αναφορές στην Παλαιστίνη και στο Ιράν.
Υποστήριξε ότι οι διεθνείς οικονομικοί και γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί συνδέονται με τις συνθήκες μέσα στις οποίες αναπτύσσονται αυταρχικά και ακροδεξιά πολιτικά φαινόμενα.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στην Ανατολική Μεσόγειο, στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ και στα ζητήματα κυριαρχικών δικαιωμάτων που ανακύπτουν στην ευρύτερη περιοχή.
Στο σημείο αυτό άσκησε κριτική σε δυνάμεις της Αριστεράς, υποστηρίζοντας ότι δεν δίνουν την απαιτούμενη βαρύτητα στα ζητήματα εθνικής ανεξαρτησίας.
Κατά την εκτίμησή του, η υποβάθμιση τέτοιων ζητημάτων από αριστερές πολιτικές δυνάμεις μπορεί να αφήσει περιθώρια πολιτικής παρέμβασης σε εθνικιστικές και ακροδεξιές οργανώσεις.
Η στρατηγική του ενιαίου αντιφασιστικού μετώπου
Ένα από τα κεντρικά σημεία της ομιλίας ήταν η αναφορά στη στρατηγική του ενιαίου εργατικού και αντιφασιστικού λαϊκού μετώπου, όπως αυτή αναπτύχθηκε στο 7ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς.
Ο Γιάννης Μελιόπουλος υποστήριξε ότι η συγκρότηση ευρύτερων συμμαχιών και η κοινή δράση των εργατικών και λαϊκών οργανώσεων αποτέλεσαν καθοριστικούς παράγοντες στην ιστορική αντιμετώπιση του φασισμού.
Με αφετηρία αυτή την εκτίμηση, άσκησε κριτική σε πολιτικές δυνάμεις που αναφέρονται στην Αριστερά και στο κομμουνιστικό κίνημα, θεωρώντας ότι ορισμένες από τις σημερινές πρακτικές τους οδηγούν σε διάσπαση των εργατικών και λαϊκών κινητοποιήσεων.
Επισήμανε ότι, κατά την άποψη του Μ-Λ ΚΚΕ, η αντιμετώπιση του φασισμού δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τους αγώνες για τα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα, την αντίθεση στους πολέμους και την υπεράσπιση της εθνικής ανεξαρτησίας.
Υπογράμμισε ιδιαίτερα την ανάγκη ενότητας στα συνδικάτα και στις λαϊκές κινητοποιήσεις, θεωρώντας ότι η κοινή δράση μπορεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για ευρύτερη κοινωνική συσπείρωση.
«Δεν κάνουμε ιστορία για την ιστορία»
Ολοκληρώνοντας την παρουσίασή του, ο Γιάννης Μελιόπουλος επανήλθε στην ανάγκη μελέτης της ιστορίας του κομμουνιστικού κινήματος, τονίζοντας ότι η γνώση του παρελθόντος πρέπει να αξιοποιείται για την κατανόηση και την αντιμετώπιση των σημερινών προβλημάτων.
Εξέφρασε την πεποίθηση ότι η ανάπτυξη ενός ευρύτερου λαϊκού και αντιφασιστικού κινήματος μπορεί να επηρεάσει ακόμη και ανθρώπους που έχουν υιοθετήσει ακροδεξιές ή εθνικιστικές αντιλήψεις, επικαλούμενος την ιστορική εμπειρία του 20ού αιώνα.
Η βασική θέση που διατύπωσε ήταν ότι η άνοδος του φασισμού δεν αποτελεί αναπόφευκτη εξέλιξη και ότι η οργανωμένη συλλογική δράση μπορεί να διαμορφώσει διαφορετικούς πολιτικούς και κοινωνικούς συσχετισμούς.
Με τη χαρακτηριστική αναφορά ότι «δεν κάνουμε ιστορία για την ιστορία», συνόψισε τον σκοπό της επανέκδοσης του έργου και της συζήτησης γύρω από τις θέσεις του Ντιμιτρόφ.
Μετά την ολοκλήρωση της παρουσίασης ακολούθησε διάλογος με τους παρευρισκόμενους, στο πλαίσιο του οποίου αναπτύχθηκε συζήτηση γύρω από τα ζητήματα που τέθηκαν κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης.
