Γράφει ο Γιάννης Κ. Τσιαμήτρος
Πόσες φορές έχετε ανοίξει την τηλεόραση και έχετε νιώσει ότι σας μιλάνε σε μια ξένη γλώσσα; Ακούμε καθημερινά για «επιτόκια ομολόγων», «επενδυτική βαθμίδα», «πρωτογενές πλεόνασμα» και «μαξιλάρια». Αν παλεύετε για το μεροκάματο και νιώθετε ότι δεν καταλαβαίνετε τα οικονομικά, μην ανησυχείτε: δεν φταίτε εσείς. Η οικονομία συχνά παρουσιάζεται περίπλοκη από τους «ειδικούς», με αποτέλεσμα ο μέσος πολίτης να αποθαρρύνεται, να αδιαφορεί και τελικά να αφήνει τις κρίσιμες αποφάσεις στους άλλους.
Δεν είμαι οικονομολόγος. Είμαι ένας απλός, μέσος άνθρωπος που ψάχνεται — ένας ενεργός πολίτης χωρίς κομματικές παρωπίδες. Παρότι τα περισσότερα κείμενά μου αφορούν την παράδοση, θεωρώ ότι όλα συνδέονται: η ίδια αγάπη για την κληρονομιά μας είναι που με ωθεί να αναζητώ απαντήσεις για το πώς μπορεί να λειτουργήσει μια ουσιαστική δημοκρατία στον τόπο μας. Η πραγματική οικονομία δεν είναι παρά τα μαθηματικά του σπιτιού μας, απλώς με περισσότερα μηδενικά.
Η περιβόητη χρεοκοπία του 2010 δεν ήταν μυστήριο. Φανταστείτε ένα νοικοκυριό που ξόδευε κάθε μήνα περισσότερα από όσα κέρδιζε, καλύπτοντας τη διαφορά με δάνεια. Κάποια στιγμή, οι τράπεζες του έκλεισαν την κάνουλα. Αυτό έπαθε η Ελλάδα: ξέμεινε από μετρητά. Το Μνημόνιο που ακολούθησε ήταν ένα «συμβόλαιο διάσωσης» με βαρύ τίμημα. Μας έδωσαν χρήματα, αλλά επιβλήθηκε πλήρης κηδεμονία με μειώσεις μισθών, εξοντωτικούς φόρους και περικοπές. Ακόμη και το περίφημο «μαξιλάρι» των 37 δισεκατομμυρίων ευρώ το 2019 ήταν ένα αποθεματικό που απαίτησαν οι δανειστές για να μας επιτρέψουν τη έξοδο στις αγορές. Ήταν πραγματικά χρήματα, αλλά προήλθαν από τη δική μας υπερφορολόγηση, «στεγνώνοντας» την πραγματική αγορά.
Το αποτέλεσμα; Ο κόσμος απογοητεύεται βλέποντας τις κυβερνήσεις να αλλάζουν, αλλά τα προβλήματα να παραμένουν. Οι μισθοί εξανεμίζονται, το σούπερ μάρκετ έγινε απλησίαστο, τα ενοίκια απορροφούν το μισό εισόδημα και οι βασικές δομές του κράτους υποβαθμίζονται. Γιατί όμως πέφτουμε πάντα στην ίδια παγίδα, επιλέγοντας ηγεσίες που άλλα υπόσχονται και άλλα πράττουν;
Αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, η ευθύνη ξεκινά από εμάς. Ώριμη δημοκρατία έχουν οι χώρες που διαθέτουν ώριμους πολίτες. Στην Ελβετία, για παράδειγμα, οι πολίτες αποφασίζουν οι ίδιοι με τακτικά δημοψηφίσματα. Όταν τους προτάθηκε η μείωση των ωρών εργασίας με τον ίδιο μισθό, η πλειοψηφία ψήφισε «Όχι», συνυπολογίζοντας το κοινό καλό και τη σταθερότητα της οικονομίας τους. Αυτό σημαίνει υπεύθυνος πολίτης.
Το πολιτικό σύστημα διαχρονικά εκμεταλλεύεται την ανάγκη μας για εύκολες λύσεις, προσφέροντας ωραία λόγια προεκλογικά. Όταν όμως έρχεται η ώρα της διακυβέρνησης, οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν τη σκληρή πραγματικότητα των διεθνών αγορών και συμβιβάζονται. Ο παγκόσμιος πλούτος έχει τεράστια ισχύ, όμως οι ισχυροί του χρήματος έχουν ένα αδύνατο σημείο: δεν έχουν δικαίωμα ψήφου. Χρειάζονται τη δική μας ανοχή για να νομιμοποιούν τις επιλογές τους. Αν ο λαός είναι υποψιασμένος και διαβασμένος, η δύναμη του χρήματος αποκτά όρια.
«Τέλεια» κυβέρνηση που θα μας σώσει μαγικά δεν πρόκειται να βρεθεί. Η λύση δεν θα έρθει από κάποιον πολιτικό σωτήρα, αλλά από τη δική μας αλλαγή στάσης. Για να θωρακίσουμε τη δημοκρατία μας, οφείλουμε να κάνουμε τα βασικά:
Απαιτούμε ρεαλισμό: Όταν ένα κόμμα υπόσχεται παροχές ή ελαφρύνσεις, η πρώτη μας ερώτηση πρέπει να είναι: «Από πού ακριβώς θα βρεθούν αυτά τα λεφτά και τι θα κοπεί για να καλυφθούν;». Χωρίς κοστολογημένη απάντηση, η υπόσχεση είναι κενή.
Σταματάμε την οπαδοποίηση: Τα κόμματα δεν είναι ποδοσφαιρικές ομάδες για να τα υποστηρίζουμε «μέχρι θανάτου». Οφείλουμε να γίνουμε αυστηροί κριτές που αξιολογούν το τελικό αποτέλεσμα και όχι τις προθέσεις.
Δεν δίνουμε λευκές επιταγές: Το καθήκον μας δεν τελειώνει την Κυριακή των εκλογών. Η υγιής δημοκρατία απαιτεί καθημερινή συμμετοχή, έλεγχο και διεκδίκηση. Οι εξουσίες βελτιώνονται μόνο όταν νιώθουν ότι απέναντί τους έχουν έναν λαό ενεργό και απαιτητικό.
Η ποιότητα της διακυβέρνησης που λαμβάνουμε είναι ο καθρέφτης της δικής μας ανοχής. Όσο αποδεχόμαστε τις εύκολες υποσχέσεις, τόσο το σύστημα θα ανακυκλώνει τα ίδια αδιέξοδα. Ας καταλάβουμε τους απλούς κανόνες του παιχνιδιού κι ας πάρουμε την ευθύνη στα χέρια μας. Δεν είμαστε υποχείρια κανενός — εκτός αν επιλέξουμε οι ίδιοι να είμαστε.
