Στον πολυχώρο «Ελιά» στη Βέροια, η ιστορία του Πόντου βρήκε ξανά φωνή μέσα από τις σελίδες του νέου βιβλίου του Βλάση Αγτζίδη με τίτλο «Πόντος – Μια ιστορία από τον Μικρασιατικό Βορρά». Η παρουσίαση της μελέτης πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Τετάρτης, σε μια εκδήλωση που κινήθηκε ανάμεσα στην ιστορική τεκμηρίωση και τη βαθιά ανθρώπινη μνήμη.
Τη διοργάνωση ανέλαβαν οι Εκδόσεις Παπαδόπουλος, ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Νομού Ημαθίας, η Εύξεινος Λέσχη Βέροιας και το βιβλιοπωλείο Ηλιοτρόπιο, στο πλαίσιο δράσεων ιστορικής μνήμης και ανάδειξης της ιστορίας του ποντιακού ελληνισμού.
Η πρόεδρος του Σύνδεσμος Φιλολόγων Νομού Ημαθίας, Δέσποινα Καρυπίδου, προλογίζοντας την παρουσίαση του βιβλίου του Βλάσης Αγτζίδης «Πόντος – Μια ιστορία από τον Μικρασιατικό Βορρά», αναφέρθηκε στη μακρόχρονη συνεργασία του συγγραφέα με τον Σύνδεσμο και στη σημασία της παρουσίας του στη Βέροια, με αφορμή την επέτειο μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Όπως σημείωσε, ο ιστορικός αποδέχθηκε από τον Ιανουάριο την πρόσκληση του ΣΦΗ, ενώ καθοριστική ήταν η στήριξη του βιβλιοπωλείου Ηλιοτρόπιο και η συνδρομή της Εύξεινος Λέσχη Βέροιας για την πραγματοποίηση της εκδήλωσης.
Η κ. Καρυπίδου παρουσίασε εκτενώς τη διαδρομή και το έργο του Βλάση Αγτζίδη, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για έναν ιστορικό που συνέβαλε ουσιαστικά στην ανάδειξη και αναγνώριση του ιστορικού τραύματος της Γενοκτονίας του ποντιακού ελληνισμού. Αναφέρθηκε στην ακαδημαϊκή και ερευνητική του πορεία, στις σπουδές και τη διδακτορική του έρευνα, στις βραβευμένες μελέτες του, καθώς και στη συμμετοχή του σε κρίσιμες ιστορικές και κοινωνικές αποστολές, όπως ο απεγκλωβισμός των Ελλήνων από το εμπόλεμο Σοχούμι το 1993.
Παράλληλα, στάθηκε ιδιαίτερα στη σχέση μνήμης, ιστορίας και ταυτότητας, επισημαίνοντας ότι για δεκαετίες η προσφυγική μνήμη και η ιστορική εμπειρία των Ποντίων έμεναν στο περιθώριο του επίσημου εθνικού αφηγήματος. Όπως τόνισε, μόλις μετά τη δεκαετία του 1990 άρχισε να αποκτά ορατότητα η ιστορία των προσφύγων και των «αόρατων ανθρώπων» της Ιστορίας, μέσα από την έρευνα, τη λογοτεχνία και τη δημόσια συζήτηση. Σε αυτό το πεδίο, όπως είπε, ο Βλάσης Αγτζίδης είχε καθοριστική συμβολή.
Η πρόεδρος του ΣΦΗ σημείωσε ακόμη ότι οι όροι «γενοκτονία», «εθνοκάθαρση» και «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας» αποκτούν εκ νέου δραματική επικαιρότητα μέσα από τις σύγχρονες γεωπολιτικές εξελίξεις, ενώ υπογράμμισε πως ιδεοληψίες, πολιτικές σκοπιμότητες και ελλείμματα ιστορικής γνώσης συχνά δυσκολεύουν τη δικαίωση ιστορικών γεγονότων. Επικαλέστηκε, μάλιστα, τη φράση του Μίλαν Κούντερα ότι «η μάχη του ανθρώπου κατά της εξουσίας είναι η μάχη της μνήμης έναντι της λήθης», τονίζοντας ότι η μνήμη δεν αφορά μόνο την ανάμνηση, αλλά και την κατανόηση που οδηγεί στη διεκδίκηση της δικαιοσύνης.
Κλείνοντας την ομιλία της, η Δέσποινα Καρυπίδου διάβασε ένα συγκλονιστικό απόσπασμα μαρτυρίας μιας 25χρονης Πόντιας μητέρας από την Τραπεζούντα, η οποία περιέγραφε τον ξεριζωμό, την απώλεια του παιδιού και του συζύγου της κατά τη διάρκεια των διωγμών, δίνοντας έναν βαθιά ανθρώπινο και βιωματικό τόνο στην εκδήλωση μνήμης.
Στη συνέχεια ο συγγραφέας παρουσίασε τα βασικά σημεία της έρευνάς του, δίνοντας έμφαση στις ιστορικές, πολιτικές και κοινωνικές διαστάσεις της περιόδου. Με λόγο μεστό και συχνά φορτισμένο από τη βαρύτητα των γεγονότων, ο Βλάσης Αγτζίδης επιχείρησε να μεταφέρει το κοινό στα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, εκεί όπου η κατάρρευση μιας πολυεθνικής πραγματικότητας συνοδεύτηκε από τη βία του ακραίου εθνικισμού.
Ο συγγραφέας χαρακτήρισε την ιστορία του Πόντου «πιο επίκαιρη από ποτέ», συνδέοντας τη συζήτηση γύρω από τη Γενοκτονία των Ποντίων με τη σύγχρονη στάση της Τουρκίας και υπογραμμίζοντας πως η ιστορική γνώση παραμένει αναγκαία όχι μόνο ως μνήμη, αλλά και ως εργαλείο κατανόησης του παρόντος.
Στην ομιλία του στάθηκε ιδιαίτερα στην ιδεολογική συγκρότηση των Νεότουρκων και στην πολιτική που οδήγησε στους διωγμούς και στην εξόντωση των χριστιανικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας. Αναφέρθηκε ακόμη στην κοινωνική και οικονομική θέση των Ελλήνων του Πόντου, οι οποίοι κυριαρχούσαν στα αστικά στρώματα, στοιχείο που – όπως σημείωσε – τροφοδότησε τις ταξικές και εθνικές αντιθέσεις της εποχής. Παράλληλα, επεσήμανε ότι τα προειδοποιητικά σημάδια της επερχόμενης καταστροφής ήταν ορατά σε πολλούς, όχι όμως και στην τότε ελληνική πολιτική ηγεσία.
Ιδιαίτερη θέση στην παρουσίαση είχε το ποντιακό αντάρτικο της βόρειας Μικράς Ασίας, το οποίο ο συγγραφέας ανέδειξε ως μια συγκλονιστική πράξη αντίστασης απέναντι σε ένα αυταρχικό καθεστώς. Μέσα από τις αναφορές του φωτίστηκαν επίσης οι σχέσεις και οι κοινές ιστορικές διαδρομές με άλλους λαούς της περιοχής, όπως οι Αρμένιοι, σε μια εποχή όπου οι εθνικισμοί και οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις άλλαζαν βίαια τον χάρτη της Ανατολής.
Το βιβλίο ολοκληρώνεται με την περίοδο 1919-1922 και την τελική φάση της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης, που οδήγησε στην ελληνική ήττα και στον οριστικό ξεριζωμό των ελληνικών πληθυσμών από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία — μια τομή που εξακολουθεί να αφήνει το αποτύπωμά της στη συλλογική μνήμη των προσφυγικών κοινοτήτων.
Την ατμόσφαιρα της βραδιάς έντυσαν μουσικά ο Αντώνης Χαραλαμπίδης στη λύρα και ο Αντώνης Κουβρακίδης στο τραγούδι, προσθέτοντας έναν διακριτικό αλλά βαθιά συμβολικό τόνο σε μια εκδήλωση όπου η ιστορία συναντήθηκε με τη μνήμη και το βίωμα.
