Η δυνατότητα αξιοποίησης του πολιτισμού ως εργαλείου οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης, πέρα από τη διοργάνωση μεμονωμένων εκδηλώσεων, αποτέλεσε το βασικό αντικείμενο εκπαιδευτικής κινητικότητας Erasmus+ που πραγματοποιήθηκε στη Λάρνακα της Κύπρου από τις 29 Οκτωβρίου έως τις 2 Νοεμβρίου 2026, με τη συμμετοχή εκπροσώπων της ελληνικής αυτοδιοίκησης και επαγγελματιών του πολιτισμού.
Το πρόγραμμα, με τίτλο «Ο πολιτισμός ως μηχανισμός ανάπτυξης των πόλεων», υλοποιήθηκε από τη MENTOR in Culture, διαπιστευμένο οργανισμό Erasmus+ στον τομέα της Εκπαίδευσης Ενηλίκων, σε συνεργασία με τον Οργανισμό Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης – Λάρνακα 2030.
Σκοπός της κινητικότητας ήταν να εξεταστεί στην πράξη πώς οι πόλεις μπορούν να διαμορφώνουν πολιτιστικές στρατηγικές με συνέχεια, να αξιοποιούν τις τοπικές δημιουργικές δυνάμεις και να συνδέουν τις πολιτιστικές τους παρεμβάσεις με την κοινωνική συνοχή, την εκπαίδευση, την απασχόληση και την τοπική οικονομία.
Από τις πολιτιστικές εκδηλώσεις στη στρατηγική ανάπτυξης
Μία από τις βασικές κατευθύνσεις του προγράμματος ήταν η ανάγκη μετάβασης από τις αποσπασματικές πολιτιστικές δράσεις σε έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό, ο οποίος δεν θα εξαντλείται στον ετήσιο προγραμματισμό εκδηλώσεων.
Η προσέγγιση αυτή συνδέει τον πολιτισμό με ευρύτερες πολιτικές για τη λειτουργία των πόλεων, την αξιοποίηση δημόσιων χώρων, την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και τη συμμετοχή των κατοίκων.
Η Λάρνακα αποτέλεσε πεδίο μελέτης, καθώς βρίσκεται στη διαδικασία προετοιμασίας για την ανάληψη του τίτλου της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης το 2030.
Οι συμμετέχοντες είχαν τη δυνατότητα να ενημερωθούν για τη σχέση ανάμεσα στο καλλιτεχνικό όραμα, τη διοικητική οργάνωση, τη συνεργασία φορέων και τη διαμόρφωση μιας πολιτιστικής ταυτότητας με μακροπρόθεσμο χαρακτήρα.
Το ενδιαφέρον δεν περιορίστηκε στο πώς οργανώνεται μια μεγάλη ευρωπαϊκή πολιτιστική διοργάνωση, αλλά επεκτάθηκε στις δυνατότητες που δημιουργούνται για τις τοπικές κοινωνίες πριν και μετά την ολοκλήρωσή της.
Οι γειτονιές στο πολιτιστικό προσκήνιο
Ξεχωριστό μέρος της εκπαιδευτικής κινητικότητας αφορούσε τον ρόλο των γειτονιών ως χώρων πολιτιστικής δημιουργίας και συμμετοχής των κατοίκων.
Οι εκπαιδευόμενοι γνώρισαν την πρωτοβουλία ΜαχαΛart 2026, μέσα από την οποία η Λάρνακα 2030 επιδιώκει να συνδέσει τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία με τη ζωή των τοπικών κοινοτήτων.
Στη γειτονιά του Άη Γιάννη πραγματοποιήθηκαν ενημέρωση και δράση για το ΜαχαΛart, με αναφορές στην ιστορία της περιοχής, τις συλλογικές μνήμες και τον τρόπο με τον οποίο οι κάτοικοι μπορούν να συμμετέχουν στη διαμόρφωση πολιτιστικών πρωτοβουλιών.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση αντιμετωπίζει τις γειτονιές όχι απλώς ως χώρους φιλοξενίας εκδηλώσεων, αλλά ως ενεργά τμήματα της πολιτιστικής ζωής μιας πόλης.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάχθηκε και η γνωριμία με το φεστιβάλ «Συνοικισμός ’26», το οποίο πραγματοποιήθηκε στις 30 και 31 Οκτωβρίου στον προσφυγικό Συνοικισμό Αγίων Αναργύρων.
Η διοργάνωση έφερε σε επαφή καλλιτέχνες από διαφορετικές χώρες με κατοίκους της περιοχής. Οι καλλιτεχνικές παρεμβάσεις αντλούσαν στοιχεία από την ιστορία του Συνοικισμού, την προσφυγική μνήμη και την καθημερινή ζωή.
Το φεστιβάλ πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του ΜαχαΛart 2026 και του ευρωπαϊκού έργου MedSEA, αποτελώντας παράδειγμα σύνδεσης της πολιτιστικής δραστηριότητας με τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.
Μουσεία, παραδοσιακές τέχνες και πολιτιστικές υποδομές
Το πρόγραμμα περιλάμβανε επισκέψεις σε μουσεία και χώρους δημιουργίας, με στόχο να παρουσιαστούν διαφορετικές μορφές αξιοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Στο Μουσείο Πιερίδη – Πολιτιστικό Ίδρυμα Τράπεζας Κύπρου, ένα από τα παλαιότερα και σημαντικότερα μουσεία της Λάρνακας, η συζήτηση επικεντρώθηκε στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και στον ρόλο των μουσειακών συλλογών στην πολιτιστική ταυτότητα μιας περιοχής.
Ακολούθησε γνωριμία με το Youth Makerspace Larnaka, πρωτοβουλία του Οργανισμού Νεολαίας Κύπρου, όπου η τεχνολογία συνδυάζεται με την εκπαίδευση, τη δημιουργικότητα και την καινοτομία.
Ο συγκεκριμένος χώρος αποτέλεσε παράδειγμα υποδομής που μπορεί να υποστηρίζει νέους δημιουργούς, να ενισχύει δεξιότητες και να δημιουργεί δυνατότητες συμμετοχής των νέων στην πολιτιστική και οικονομική δραστηριότητα.
Η κινητικότητα δεν περιορίστηκε στο αστικό κέντρο της Λάρνακας.
Στα Λιβάδια, οι συμμετέχοντες επισκέφθηκαν το Μουσείο Μνήμης Καλαμουργικής, ενώ στον Κάτω Δρυ γνώρισαν το Μουσείο Μελισσοκομίας και Κεντητικής.
Μέσα από αυτές τις επισκέψεις αναδείχθηκε η σημασία της παραδοσιακής γνώσης, των τοπικών τεχνών και της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς για τις μικρότερες κοινότητες.
Πρόκειται για μια διάσταση με ενδιαφέρον και για περιοχές εκτός μεγάλων αστικών κέντρων, καθώς η αξιοποίηση της τοπικής παράδοσης μπορεί να συνδεθεί με την εκπαίδευση, την πολιτιστική παραγωγή και τη δημιουργία νέων δραστηριοτήτων.
Η αξιοποίηση πρώην βιομηχανικών χώρων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε και η επίσκεψη στην περιοχή των πρώην εγκαταστάσεων της Πετρολίνα.
Εκεί σχεδιάζεται η ανάπτυξη του Land of Tomorrow, καθώς και η δημιουργία νέου Κέντρου Τέχνης και Σχεδιασμού (Art & Design Center).
Η επίσκεψη έδωσε την ευκαιρία να εξεταστεί ο τρόπος με τον οποίο πρώην βιομηχανικές εκτάσεις μπορούν να αποκτήσουν νέες χρήσεις, συνδεδεμένες με τον πολιτισμό, τη δημιουργικότητα και την αστική αναζωογόνηση.
Η επανάχρηση παλαιών βιομηχανικών εγκαταστάσεων αποτελεί ένα από τα ζητήματα που απασχολούν πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, ιδιαίτερα εκείνες που διαθέτουν σημαντικό βιομηχανικό παρελθόν και αναζητούν νέες αναπτυξιακές προοπτικές.
Για την ευρύτερη περιοχή της Ημαθίας, όπου υπάρχουν επίσης εγκαταστάσεις και κτίρια συνδεδεμένα με την παραγωγική ιστορία του τόπου, η συγκεκριμένη θεματική παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως πεδίο ανταλλαγής εμπειριών.
Ευρωπαϊκές συνεργασίες και κοινωνικά προσανατολισμένη τέχνη
Μέρος της κινητικότητας πραγματοποιήθηκε στον Πολυδύναμο Πολυχώρο Κοινωνικής Πρόνοιας και Απασχόλησης του Δήμου Λάρνακας.
Εκεί διοργανώθηκαν εκπαιδευτικά εργαστήρια στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου MedSEA – Socially Engaged Arts in the Mediterranean Area.
Το MedSEA συγχρηματοδοτείται από το πρόγραμμα Creative Europe και έχει ως αντικείμενο την καλλιτεχνική δημιουργία με κοινωνικό και κοινοτικό προσανατολισμό.
Στο έργο συμμετέχει η Λάρνακα 2030, ενώ βασικό στοιχείο του είναι η συνεργασία καλλιτεχνών από διαφορετικές περιοχές της Μεσογείου με τις τοπικές κοινωνίες.
Μέσα από τα εργαστήρια εξετάστηκαν οι δυνατότητες διεθνών συνεργασιών, η ανάπτυξη κοινών πολιτιστικών πρωτοβουλιών και η αξιοποίηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων για δράσεις που συνδέουν την τέχνη με κοινωνικά ζητήματα.
Η πολιτιστική ανάπτυξη δεν αφορά μόνο τις μεγάλες πόλεις
Σημαντική θέση στις συζητήσεις είχε η περιφερειακή διάσταση της πολιτιστικής πολιτικής.
Η εμπειρία της Λάρνακας, των Λιβαδιών και του Κάτω Δρυ έδωσε τη δυνατότητα στους εκπαιδευόμενους να εξετάσουν διαφορετικές προσεγγίσεις για την ανάπτυξη πολιτιστικών δραστηριοτήτων τόσο σε αστικά κέντρα όσο και σε μικρότερες κοινότητες.
Η αξιοποίηση ιστορικών κτιρίων, τοπικών μουσείων, παραδοσιακών επαγγελμάτων και δημιουργικών υποδομών παρουσιάστηκε ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής που μπορεί να συνδέει διαφορετικές περιοχές.
Σε αυτή τη λογική, ο πολιτισμός δεν αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως καλλιτεχνική δραστηριότητα, αλλά και ως πεδίο δημόσιων επενδύσεων, συνεργασιών και ανάπτυξης νέων δυνατοτήτων απασχόλησης.
Η ενίσχυση της τοπικής ταυτότητας, η συμμετοχή των πολιτών και η δημιουργία δικτύων μεταξύ πολιτιστικών φορέων αποτελούν βασικές παραμέτρους αυτής της προσέγγισης.
Συμμετοχή από 20 Δήμους και έξι Περιφέρειες
Στην κινητικότητα συμμετείχαν εκπαιδευόμενοι από τους Δήμους Αγρινίου, Αθηναίων, Αιγιαλείας, Αλεξανδρούπολης, Αρταίων, Βέροιας, Δράμας, Θεσσαλονίκης, Θηβαίων, Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, Ιωαννιτών, Καβάλας, Καλαμάτας, Κιλκίς, Κορινθίων, Ρεθύμνου, Σαλαμίνας, Τρικκαίων, Χανίων και Χίου.
Εκπροσωπήθηκαν επίσης οι Περιφέρειες Αττικής, Βορείου Αιγαίου, Κεντρικής Μακεδονίας, Κρήτης, Πελοποννήσου και Θεσσαλίας.
Η συνύπαρξη στελεχών της αυτοδιοίκησης και επαγγελματιών του πολιτισμού επέτρεψε την ανταλλαγή εμπειριών από διαφορετικές περιοχές, με κοινό αντικείμενο την αναζήτηση τρόπων ενσωμάτωσης του πολιτισμού στον αναπτυξιακό σχεδιασμό.
Κέλλυ Διαπούλη: Οι ελληνικές πόλεις πρέπει να προετοιμαστούν από τώρα για το 2035
Η Καλλιτεχνική Διευθύντρια της Λάρνακα 2030, Κέλλυ Διαπούλη, αναφέρθηκε στην προετοιμασία που απαιτεί η διεκδίκηση και η διοργάνωση μιας Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης.
Όπως τόνισε, οι ελληνικές πόλεις που ενδιαφέρονται να διεκδικήσουν τον τίτλο για το 2035 θα πρέπει να ξεκινήσουν εγκαίρως, συγκροτώντας την κατάλληλη διοικητική δομή και διαμορφώνοντας μακροπρόθεσμη πολιτιστική στρατηγική.
«Η διεκδίκηση του τίτλου της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, αλλά και η συνολική δράση που απαιτείται για την υλοποίηση ενός τέτοιου εγχειρήματος, προϋποθέτει μακροχρόνια και συστηματική προετοιμασία», σημείωσε.
Η ίδια υπογράμμισε την αξία της ανταλλαγής τεχνογνωσίας ανάμεσα στην Ελλάδα και την Κύπρο, εκφράζοντας την προσδοκία ότι η συνάντηση θα αποτελέσει αφετηρία νέων συνεργασιών με άξονα την περιφερειακή πολιτιστική ανάπτυξη.
Πάνος Γκιόκας: Ο πολιτισμός να αναδεικνύει τη μοναδικότητα κάθε τόπου
Από την πλευρά του, ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της MENTOR in Culture, Πάνος Γκιόκας, στάθηκε στη σημασία της συμμετοχής των ίδιων των τοπικών κοινωνιών στον πολιτιστικό σχεδιασμό.
«Ο πολιτισμός διατρέχει κάθε πτυχή της ζωής μας και μπορεί να αποτελέσει πυλώνα βιώσιμης ανάπτυξης, όταν αναδεικνύει όσα κάνουν κάθε τόπο μοναδικό», ανέφερε.
Όπως εξήγησε, η πολιτιστική στρατηγική αποκτά ουσιαστικό περιεχόμενο όταν συμμετέχουν σε αυτή οι άνθρωποι που ζουν και δημιουργούν σε κάθε πόλη.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η εμπειρία της Λάρνακας έδειξε πώς η συλλογική μνήμη, η τοπική γνώση και η ενεργός συμμετοχή των κοινοτήτων μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση ενός κοινού αναπτυξιακού οράματος.
Στόχος της MENTOR in Culture είναι η μεταφορά αυτής της γνώσης στις ελληνικές πόλεις και Περιφέρειες, ώστε να μετατραπεί σε συνεργασίες και πολιτιστικές στρατηγικές με διάρκεια.
Η κινητικότητα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος Erasmus+, Βασική Δράση 1 – Εκπαίδευση Ενηλίκων (KA121-ADU) και ολοκληρώθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2026.
