Ξεχάστε τις βαρετές διαλέξεις και τα ακαταλαβίστικα οικονομικά διαγράμματα. Στο 5ο ΓΕΛ Βέροιας, οι μαθητές – πρέσβεις του Προγράμματος EPAS: Σχολεία – Πρέσβεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αποφάσισαν να κάνουν ένα high-level crash test στον Ευρωπαϊκό Προϋπολογισμό! Πήραν στα χέρια τους τα σημειωματάρια της δημοσιογραφικής έρευνας και διοργάνωσαν μια ζωντανή, «ανακριτική» συνέντευξη με την Θεοδώρα Καραμανλή, τ. Σύμβουλο Οικονομολόγων του ΠΑΜΑΚ στις 22 Απριλίου 2026. Το αποτέλεσμα; Μια συναρπαστική συζήτηση όπου οι μεγάλες ευρωπαϊκές αποφάσεις μεταφράστηκαν σε απλά λόγια, αποδεικνύοντας ότι η νέα γενιά δεν θέλει απλώς να ακούει για το μέλλον της, αλλά να το αποκωδικοποιεί.
Οι μαθητές του προγράμματος EPAS, έχοντας ήδη εξοικειωθεί με τη δομή και τις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έθεσαν καίρια ερωτήματα για το πώς το «κοινό ευρωπαϊκό ταμείο» μεταφράζεται σε έργα, πράσινη ανάπτυξη και ευκαιρίες για τη νεολαία, αποδεικνύοντας ότι η νέα γενιά έχει και άποψη και βαθιά ενημέρωση για το μέλλον της Ευρώπης.
Μεταφέρουμε τα κυριότερα σημεία της ανατρεπτικής αυτής συζήτησης:
– Κύρια Καραμανλή, στο πρόγραμμα EPAS όπου συμμετέχουμε επιλέξαμε να πραγματευτούμε τη θεματική ενότητα «Ο Ευρωπαϊκός Προϋπολογισμός». Στο μάθημα της Οικονομίας αναλύουμε τον Κρατικό Προϋπολογισμό ως εργαλείο για τη Νομισματική και Δημοσιονομική Πολιτική μιας κυβέρνησης. Ο Ευρωπαϊκός Προϋπολογισμός, όμως, πώς διαφοροποιείται; Είναι απλώς η μεγεθυμένη εκδοχή ενός εθνικού προϋπολογισμού;
Θεοδώρα Καραμανλή: Βάζετε το δάχτυλο επί τον τύπον των ήλων με το «καλημέρα»! Η απάντηση είναι ένα κατηγορηματικό όχι και εδώ κρύβεται η μεγαλύτερη παρεξήγηση: ο Ευρωπαϊκός Προϋπολογισμός δεν είναι η «μεγάλη αδελφή» των εθνικών προϋπολογισμών. Είναι κάτι εντελώς διαφορετικό, δεν είναι απλώς ένας μεγαλύτερος κρατικός προϋπολογισμός. Σκεφτείτε τον Ευρωπαϊκό Προϋπολογισμό σαν ένα κοινό, στρατηγικό ταμείο των κρατών-μελών. Η ειδοποιός διαφορά είναι η εξής: Ενώ τα εθνικά κράτη ξοδεύουν τη μερίδα του λέοντος σε συντάξεις, υγεία, στρατό και κοινωνική πρόνοια, η ΕΕ δεν κάνει αυτό. Ο Ευρωπαϊκός Προϋπολογισμός είναι καθαρά ένας προϋπολογισμός επενδύσεων και στρατηγικών πολιτικών. Είναι πάντοτε ισοσκελισμένος (δεν δημιουργεί ελλείμματα) και, παρόλο που είναι «μικρός» σε μέγεθος – μόλις το 1% του συνολικού ΑΕΠ της ΕΕ – λειτουργεί ως πανίσχυρος αναπτυξιακός μοχλός. Επιπλέον, πέρα από τον ετήσιο σχεδιασμό, υπάρχει και ο Πολυετής Προϋπολογισμός, συνήθως 7 ετών, ο οποίος θέτει τα ανώτατα όρια των κονδυλίων ανά τομέα για να υπάρχει μακροπρόθεσμη σταθερότητα.
– Ως μελλοντικοί ενεργοί Ευρωπαίοι πολίτες, μας ενδιαφέρει η διαφάνεια. Από πού γεμίζει αυτό το κοινό ταμείο; Ποιες είναι οι κύριες πηγές εσόδων της ΕΕ;
Θεοδώρα Καραμανλή: Ο ευρωπαϊκός «κουμπαράς» στηρίζεται σε τρεις βασικούς πυλώνες, τους λεγόμενους «ίδιους πόρους». Πρώτον, είναι οι Παραδοσιακοί Ίδιοι Πόροι (ΠΙΠ), που αποτελούνται από τους δασμούς στις εισαγωγές προϊόντων από τρίτες χώρες. Δεύτερον, είναι τα έσοδα που βασίζονται σε ένα ποσοστό επί του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) κάθε κράτους-μέλους. Και τρίτον – η μεγαλύτερη πηγή όλων – είναι οι εισφορές με βάση το Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα (ΑΕΕ) του κάθε κράτους. Αυτή η πηγή αντιπροσωπεύει σήμερα το 76% των συνολικών εσόδων της ΕΕ, διασφαλίζοντας ότι κάθε χώρα συνεισφέρει ανάλογα με την οικονομική της ισχύ.
– Στο πρόγραμμα EPAS συζητάμε συχνά για τις προτεραιότητες της ΕΕ, όπως η κλιματική αλλαγή και η ψηφιακή εποχή. Πώς αποτυπώνονται αυτές οι προτεραιότητες στις δαπάνες του προϋπολογισμού; Πώς επιστρέφουν τα χρήματα σε εμάς;
Θεοδώρα Καραμανλή: Αποτυπώνονται με απόλυτη ακρίβεια! Ο προϋπολογισμός χρηματοδοτεί άμεσα την πράσινη μετάβαση και την κλιματική πολιτική, καθώς και τον ψηφιακό μετασχηματισμό και τη στήριξη των επιχειρήσεων. Επιπλέον, χρηματοδοτεί μεγάλα έργα υποδομών και ανάπτυξης για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την έρευνα και την καινοτομία μέσω του προγράμματος Horizon Europe, και φυσικά το Erasmus+, ένα πρόγραμμα-σύμβολο για εσάς τους μαθητές και τους νέους. Μην ξεχνάμε τις αγροτικές επιδοτήσεις μέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), αλλά και τις επενδύσεις σε κρίσιμες υποδομές και την Άμυνα, όπως η διευκόλυνση των διασυνοριακών μεταφορών και η αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών.
– Επειδή το πρόγραμμά μας τελεί υπό την αιγίδα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, θέλουμε να αναδείξουμε τον δημοκρατικό ρόλο των θεσμών. Ποιος έχει τον τελευταίο λόγο για την έγκριση αυτών των χρημάτων;
Θεοδώρα Καραμανλή: Εδώ ακριβώς φαίνεται η αξία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του θεσμού που εκπροσωπείτε στο σχολείο σας. Οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται πίσω από κλειστές πόρτες, αλλά με απόλυτα δημοκρατικό τρόπο από το λεγόμενο «θεσμικό τρίγωνο». Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταθέτει την πρόταση, και στη συνέχεια το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που εκπροσωπεί απευθείας τους πολίτες, μαζί με το Συμβούλιο, που εκπροσωπεί τις κυβερνήσεις, συνδιαμορφώνουν, ελέγχουν και εγκρίνουν τον τελικό προϋπολογισμό. Το Κοινοβούλιο έχει τεράστια δύναμη σε αυτή τη διαδικασία για να διασφαλίζει τα συμφέροντα των πολιτών.
– Ας έρθουμε στην Ελλάδα. Ποιο είναι το απτό αποτύπωμα αυτού του προϋπολογισμού στη χώρα μας για τα επόμενα χρόνια;
Θεοδώρα Καραμανλή: Η Ελλάδα, παιδιά, είναι μια χώρα που σταθερά ωφελείται, καθώς λαμβάνει περισσότερα χρήματα από όσα συνεισφέρει. Για να μιλήσουμε με επίκαιρα δεδομένα, η χώρα μας απορροφά το 0,6% του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού για το 2026 και το 0,8% για το 2027. Σκεφτείτε τη δυναμική αυτών των αριθμών! Από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας έχουν εισπραχθεί ήδη πάνω από 24 δισεκατομμύρια ευρώ. Μέσω του ΕΣΠΑ 2021-2027, τρέχουν δράσεις με εντυπωσιακά ποσοστά επιδότησης – 55% για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και έως 95% για την ενεργειακή ανακαίνιση κατοικιών. Παράλληλα, η ΚΑΠ στηρίζει τον πρωτογενή μας τομέα. Ο Ευρωπαϊκός Προϋπολογισμός είναι ζωτικός διότι, μέσω των ταμείων συνοχής, μειώνει τις ανισότητες μεταξύ των πιο πλούσιων και των πιο φτωχών περιοχών της Ευρώπης. Χρηματοδοτεί έργα που για πολλές χώρες θα ήταν αδύνατο να υλοποιήσουν μόνες τους – από μεγάλους αυτοκινητόδρομους μέχρι πρωτοποριακή πανεπιστημιακή έρευνα – και στηρίζει κλάδους σε περιόδους κρίσης.
Η συζήτηση με την Διδάκτορα του ΑΠΘ άνοιξε ένα παράθυρο στον κόσμο, αποδεικνύοντας ότι οι νέοι, όταν έχουν τα κατάλληλα εργαλεία και τη σωστή ενημέρωση, μπορούν να αποδομήσουν μύθους και να μιλήσουν ισότιμα για το μέλλον της Ευρώπης. Η ευρωπαϊκή οικοδόμηση, εξάλλου, δεν είναι ένα μακρινό γραφειοκρατικό σχέδιο, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός που και οι ίδιοι οι νέοι καλούνται πλέον να συνδιαμορφώσουν.
Τη συνέντευξη πραγματοποίησαν οι μαθητές και μαθήτριες του 5ου ΓΕΛ Βέροιας:
Γερμάνης Αντώνιος – Λουκάς, Γιαννούλας Ιωάννης, Γκόγκος Δαμιανός, Δήμος Ορέστης, Μιχαήλ Αικατερίνη, Μπάτσιος Αστέριος – Μάριος, Παλαιολόγου Μαρία – Αντωνία, Πατσίδης Γεώργιος, Τζιούρτζια Ευφροσύνη – Θωμαή, Τσαμήτρος Στέργιος, Χειμώνα Νικολέτα
