Το ειδώλιο Αφροδίτης από τάφο της αρχαίας Βέροιας αποκαλύπτει τα μυστικά της γονιμότητας και της γυναικείας μετάβασης

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ημαθίας συνεχίζει την επικοινωνιακή της δράση «Ενα έκθεμα – μία ιστορία», παρουσιάζοντας ένα μοναδικό πήλινο ειδώλιο Αφροδίτης από το Αρχαιολογικό Μουσείο Βέροιας, το οποίο βρέθηκε σε λαξευτό θαλαμωτό τάφο ελληνιστικών χρόνων της πόλης.

Η θεά εμφανίζεται με νεανικό, εύπλαστο σώμα. Στο κεφάλι φέρει ψηλή στεφάνη διακοσμημένη με άνθη και καρπούς, που παραπέμπει σε γαμήλιους και γονιμικούς συμβολισμούς. Στο δεξί χέρι φορά ψέλλιο (βραχιόλι), ενώ στους μηρούς διακρίνονται περιμήρια που καταλήγουν σε κεφαλές φιδιών, συνοδευόμενα από επισφύρια (περικάρπια αστραγάλων).

Τα περιμήρια αποτελούν σπάνιο στοιχείο στην κοροπλαστική παραγωγή και έχουν ερμηνευθεί ως κοσμήματα με πιθανή αποτροπαϊκή σημασία, συνδεόμενα ταυτόχρονα με τη γονιμότητα και την τεκνοποίηση. Η μελέτη τους τα συνδέει με τον γαμήλιο στολισμό και με τελετουργικές πρακτικές μετάβασης, όπως τα «προτέλεια», κατά τις οποίες η νύφη αφιέρωνε αντικείμενα της παιδικής ηλικίας σε θεότητες που προστάτευαν τη μετάβαση στην έγγαμη ζωή, κυρίως στην Αρτεμη και στην Αφροδίτη.

Η Αφροδίτη, θεότητα του αρχαίου ελληνικού πανθέου, συνδέεται με τον έρωτα, τον γάμο και τη γονιμότητα, αλλά και με τη μετάβαση στη γυναικεία ωριμότητα. Σε ορισμένα λατρευτικά συμφραζόμενα εμφανίζει και χθόνιες όψεις, που εξηγούν την παρουσία της σε ταφικά σύνολα. Στην αρχαία Βέροια η λατρεία της τεκμηριώνεται επιγραφικά, ενώ μια επιγραφή την αναφέρει ως προστάτιδα του τοκετού, υπογραμμίζοντας τη σχέση της με τον γυναικείο κύκλο ζωής.

Ο εικονογραφικός τύπος του ειδωλίου ανάγεται πιθανότατα σε φημισμένο γλυπτό πρότυπο της Ιωνίας, το οποίο διαδόθηκε ευρέως στον ελληνιστικό κόσμο. Η αναπαραγωγή του μέσω μητρών επέτρεψε τη μαζικότερη παραγωγή πήλινων ειδωλίων σε διάφορα εργαστηριακά κέντρα, μεταξύ των οποίων και η Βέροια.

Το ειδώλιο εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βέροιας, δίνοντας στο κοινό την ευκαιρία να γνωρίσει ένα τεκμήριο που φωτίζει πτυχές της γυναικείας ταυτότητας, της λατρείας και των κοινωνικών μεταβάσεων στον ελληνιστικό κόσμο.