Εκείνο το πρωινό των Πανελληνίων

Γράφει ο Θεολόγος Μαρμάγγελος

Υπάρχουν κάποια πρωινά που μένουν για πάντα χαραγμένα μέσα μας.

Όχι γιατί συνέβη κάτι θεαματικό. Αλλά γιατί, χωρίς να το καταλαβαίνουμε εκείνη τη στιγμή, μεγαλώνουμε απότομα.

Ένα τέτοιο πρωινό είναι για χιλιάδες παιδιά το πρώτο πρωινό των Πανελληνίων.

Η διαδρομή μέχρι το σχολείο μοιάζει διαφορετική. Οι δρόμοι φαίνονται πιο ήσυχοι. Οι γονείς προσπαθούν να κρύψουν το δικό τους άγχος πίσω από λίγες τελευταίες συμβουλές. Κάποιοι μαθητές κάνουν πως αστειεύονται για να ξορκίσουν την αγωνία. Άλλοι κοιτούν σιωπηλοί τα θέματα που ίσως καθορίσουν — όπως πιστεύουν εκείνη τη στιγμή — ολόκληρη τη ζωή τους.

Και ίσως εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη αλήθεια αυτής της διαδρομής: στα 18 σου, όλα μοιάζουν απόλυτα.

Θυμάμαι ακόμη τη δική μου χρονιά. Το 2019-2020. Μια χρονιά παράξενη, ασφυκτική, σχεδόν κινηματογραφική. Η πανδημία είχε παγώσει τον κόσμο, αλλά όχι τις αγωνίες μας. Κλειστά σχολεία, τηλεκπαίδευση, αβεβαιότητα, φόβος. Κι όμως, μέσα σε εκείνο το πρωτόγνωρο σκηνικό, χιλιάδες μαθητές συνεχίζαμε να διαβάζουμε σαν να κρατούσαμε με πείσμα κάτι σταθερό μέσα στο χάος.

Θυμάμαι νύχτες που το διάβασμα δεν έμπαινε πια στο μυαλό. Θυμάμαι τη σιωπή λίγο πριν κοιμηθώ και εκείνη τη σκέψη που βασανίζει σχεδόν κάθε υποψήφιο: «Κι αν δεν τα καταφέρω;». Είναι μια σκέψη που δύσκολα ομολογείται φωναχτά. Γιατί γύρω από τις Πανελλήνιες χτίστηκε επί χρόνια ένας ολόκληρος μύθος. Ένας μύθος που λέει πως αυτές οι εξετάσεις είναι η μεγάλη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στους “πετυχημένους” και στους “αποτυχημένους”.

Μόνο που η ζωή, ευτυχώς, δεν είναι τόσο μικρή για να χωρέσει μέσα σε έναν βαθμό.

Οι Πανελλήνιες είναι σημαντικές. Πολύ σημαντικές. Είναι ένας αγώνας που απαιτεί πειθαρχία, ψυχική δύναμη, στερήσεις και αντοχές που δύσκολα καταλαβαίνει κάποιος αν δεν τον έχει ζήσει. Είναι οι μήνες που ένα παιδί μαθαίνει τι σημαίνει να επιμένεις ακόμη κι όταν κουράζεσαι. Να συνεχίζεις ακόμη κι όταν φοβάσαι.

Αλλά δεν είναι η τελική κρίση της αξίας σου.

Κι αυτό χρειάζεται να το πούμε καθαρά. Όχι σαν εύκολη παρηγοριά, αλλά σαν αλήθεια ζωής.

Γιατί υπάρχουν παιδιά που θα πετύχουν τη σχολή που ονειρεύονται και θα αισθανθούν πως δικαιώθηκαν οι κόποι τους. Υπάρχουν όμως και παιδιά που δεν θα δουν το όνομά τους εκεί που περίμεναν. Που θα κλάψουν. Που θα αισθανθούν ότι όλα τελείωσαν. Που ίσως ντραπούν να σηκώσουν το τηλέφωνο ή να κοιτάξουν τους γονείς τους στα μάτια.

Και όμως, για τους περισσότερους ανθρώπους, η ζωή δεν κρίθηκε ποτέ πραγματικά από εκείνη τη λίστα των αποτελεσμάτων.

Η πραγματική ζωή αρχίζει μετά. Στις δεύτερες ευκαιρίες. Στις αλλαγές πορείας. Στα “δεν πήγε όπως το είχα σχεδιάσει, αλλά θα συνεχίσω”. Εκεί χτίζονται τελικά οι πιο δυνατοί άνθρωποι.

Και υπάρχει και κάτι ακόμη που συχνά ξεχνάμε μέσα στον θόρυβο των βάσεων και των μορίων. Δεν δίνουν όλοι Πανελλήνιες. Και δεν ονειρεύονται όλοι το ίδιο μέλλον.

Υπάρχουν νέα παιδιά που επιλέγουν έναν διαφορετικό δρόμο. Ένα τεχνικό επάγγελμα. Μια δουλειά που αγαπούν. Την αγορά εργασίας. Μια τέχνη. Μια προσωπική διαδρομή έξω από τα αμφιθέατρα. Για χρόνια στην Ελλάδα μάθαμε να αντιμετωπίζουμε το πανεπιστήμιο σαν τη μοναδική πύλη προς την επιτυχία. Σαν να χωρίζεται η κοινωνία σε αυτούς που «πέρασαν» και σε αυτούς που «δεν τα κατάφεραν».

Όμως η ίδια η ζωή διέψευσε πολλές φορές αυτή την αλαζονεία.

Γιατί επιτυχημένος άνθρωπος δεν είναι μόνο εκείνος που πήρε ένα πτυχίο. Είναι κι εκείνος που βρήκε τον δρόμο του με αξιοπρέπεια. Που εργάζεται τίμια. Που εξελίσσεται. Που δεν εγκατέλειψε τον εαυτό του όταν τα πράγματα δεν ήρθαν όπως τα περίμενε.

Αν κάτι αξίζει λοιπόν να θυμούνται οι μαθητές που θα καθίσουν σε λίγες ημέρες στα θρανία των εξετάσεων, είναι αυτό: η προσπάθεια που έκαναν ήδη έχει αξία. Οι ατελείωτες ώρες διαβάσματος, η πίεση, η κούραση, οι στιγμές που λύγισαν αλλά συνέχισαν — όλα αυτά δεν ακυρώνονται από έναν αριθμό γραμμένο σε μια οθόνη.

Και ίσως κάποτε, χρόνια αργότερα, να θυμούνται όχι τόσο τους βαθμούς όσο το γεγονός ότι άντεξαν.

Ότι στα 18 τους στάθηκαν απέναντι στον φόβο και προσπάθησαν.

Κι αυτό, σε μια εποχή που πολλοί τα παρατούν εύκολα, είναι ήδη μια μικρή νίκη.

Γι’ αυτό και αυτές τις ημέρες χρειάζεται λίγη περισσότερη κατανόηση και λίγη λιγότερη πίεση. Από όλους μας. Από τους γονείς, τους καθηγητές, την κοινωνία. Γιατί πίσω από κάθε υποψήφιο δεν υπάρχει ένας βαθμός. Υπάρχει ένα παιδί που αγωνιά για το μέλλον του.

Και το μέλλον κανενός παιδιού δεν μπορεί να χωρέσει σε ένα τρίωρο εξέτασης.

Οι Πανελλήνιες είναι ένας σταθμός. Σημαντικός, δύσκολος, καθοριστικός ίσως για μια περίοδο της ζωής. Αλλά όχι το τέλος της διαδρομής. Ούτε η μοναδική αρχή της.

Γιατί η ζωή — ευτυχώς — γράφει τα πιο όμορφα κεφάλαια εκεί ακριβώς που κάποτε φοβήθηκες πως τελείωσε η ιστορία.

* Ο Θεολόγος Μαρμάγγελος είναι Πολιτικός Επιστήμονας ΔΠΘ, μεταπτυχιακός φοιτητής Δημόσιας Διοίκησης στο ΔΙΠΑΕ, σπουδαστής Δημοσιογραφίας