Γιατί ο εγκέφαλος βλέπει μοτίβα πάνω στο... χάος της ρουλέτας;

Αν υπάρχει ένα παιχνίδι απόλυτης τυχαιότητας στα casino live, τότε αυτό είναι σίγουρα η ρουλέτα. Ένας τροχός, μία μπίλια και ένας αριθμός καθορίζουν το αποτέλεσμα και μόνο. Κι όμως, γύρω από το γύρω από το συγκεκριμένο παιχνίδι έχουν στηθεί κάποιοι από τους μεγαλύτερους μύθους.

Υπάρχουν δεκάδες μύθοι γύρω από την ρουλέτα. Ότι υπάρχουν μοτίβα στην ρουλέτα, ότι υπάρχουν συγκεκριμένες στρατηγικές και σημάδια που μπορούν να σου φανερώσουν την ακολουθία των αποτελεσμάτων.

Στην πραγματικότητα, αυτό που βλέπει ο παίκτης στη ρουλέτα ως φυσική σειρά των πραγμάτων, ο μηχανισμός το αντιμετωπίζει ως καθαρή σύμπτωση. Και αυτό είναι το κεντρικό χάσμα: ανάμεσα στην στατιστική πραγματικότητα και στην παικτική εμπειρία.

Το gambler’s fallacy: Η πεποίθηση πως το παιχνίδι μας «χρωστάει»

Δεν υπάρχει άνθρωπος στη βιομηχανία των τυχερών παιχνιδιών που να μπορεί να στηρίξει με επιχειρήματα την πεποίθηση πως το αποτέλεσμα της ρουλέτας μπορεί να «πειραχτεί». Τουλάχιστον στα νόμιμα καζίνο live. Αντίθετα, είναι γνωστό πως ο πιο κλασικός ψυχολογικός μηχανισμός στη ρουλέτα είναι αυτό που η διεθνής βιβλιογραφία ονομάζει gambler’s fallacy. Δηλαδή, η πλάνη ότι μετά από μια σειρά αποτελεσμάτων, το αντίθετο είναι «αναμενόμενο». Για παράδειγμα στη ρουλέτα ότι αν -ας πούμε- έχουν βγει πολλά μαύρα, ήρθε η ώρα του κόκκκινου.

Η πλάνη αυτή είναι τόσο διαδεδομένη που έχει ιστορικό παράδειγμα: στο Monte Carlo το 1913, η μπίλια έπεσε 26 φορές συνεχόμενα στο μαύρο, προκαλώντας τεράστιες απώλειες σε όσους θεωρούσαν ότι το κόκκινο ήταν δεδομένο. Στα μαθηματικά όμως, η πιθανότητα δεν αλλάζει. Κάθε περιστροφή είναι νέο γεγονός, όχι συνέχεια του προηγούμενου.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν αντέχει το χάος

Γιατί όμως το μοτίβο μοιάζει τόσο αληθινό; Τι μας κάνει να πιστεύουμε ότι είναι υπαρκτό; Εδώ μπαίνει στο παιχνίδι η ψυχολογία. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν είναι φτιαγμένος για να δέχεται τυχαιότητα ως τελικό αποτέλεσμα. Είναι μηχανισμός επιβίωσης που αναζητά αιτία, δομή, πρόβλεψη.

Έρευνες δείχνουν ότι οι τακτικοί παίκτες τυχερών παιχνιδιών έχουν ισχυρότερη τάση να αντιλαμβάνονται «μοτίβα” ακόμη και σε απολύτως τυχαίες ακολουθίες. Κάτι που σχετίζεται φυσικά και με το αυξημένο ρίσκο. Τον τζόγο δηλαδή με πιο απλά λόγια. Αυτό που όμως ισχύει είναι πως η ρουλέτα δεν ακολουθεί καμία στρατηγική. Κι όποια αντίληψη στρατηγικής στο συγκεκριμένο παιχνίδι, είναι προϊόν του εγκεφάλου μας.

Η ψευδαίσθηση του ελέγχου

Ένα δεύτερο θεμελιώδες φαινόμενο είναι η ψευδαίσθηση του ελέγχου. Η πεποίθηση που έχουν οι παίκτες ότι έχουν κάποιου είδους έλεγχο πάνω σε κάτι που είναι αντικειμενικά τυχαίο. Το να επιλέξεις εσύ τον αριθμό, να αλλάξεις ποντάρισμα, να περιμένεις την κατάλληλη στιγμή, δημιουργεί την αίσθηση συμμετοχής και άρα επιρροής.

Η γνωστική θεωρία της ψευδαίσθησης του ελέγχου δείχνει ότι οι παίκτες συχνά αποδίδουν το αποτέλεσμα στον εαυτό τους, αντί να αντιλαμβάνονται την τυχαιότητα του παιχνιδιού. Η ρουλέτα, από τη φύση της, είναι ιδανικό περιβάλλον για αυτή την πλάνη, αφού κομμάτι του παιχνιδιού είναι και η ανθρώπινη παρέμβαση (σ.σ. το να διαλέξει αριθμό, σειρά, ή χρώμα).

Οι ακολουθίες αλλάζουν την εμπειρία, όχι την πιθανότητα

Αυτό που είναι σημαντικό να ειπωθεί πως η όλη ψευδαίσθηση του ελέγχου γύρω από το συγκεκριμένο παιχνίδι, δεν έχει να κάνει με τις νίκες, ή τις απώλειες του παίκτες. Αλλά έχει να κάνει με τις ίδιες τις ακολουθίες του που έχουν άμεσο αντίκτυπο στην ψυχολογία.

Πρόσφατες πειραματικές μελέτες για τη ρουλέτα δείχνουν ότι οι συνεχόμενες εκβάσεις αλλάζουν το πώς οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τον έλεγχο. Ακόμη κι όταν γνωρίζουν ότι το σύστημα είναι τυχαίο.

Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί θεωρούμε δεδομένο πως υπάρχει κάποια ακολουθία στη ρουλέτα. Αεν είναι μαθηματικό γεγονός, αλλά ψυχολογική εμπειρία.

Τι ισχύει στο ελληνικό πλαίσιο;

Στην Ελλάδα, η ρουλέτα είναι αναγνωρισμένο και νόμιμο παίγνιο καζίνο live, υπό την εποπτεία της ΕΕΕΠ. Στη λίστα περιλαμβάνονται αρκετές εκδοχές του παιχνιδιού, με διάφορες διαφορετικές θεματολογίες. Η αδειοδότηση του παιχνιδιού διασφαλίζει ότι αυτό λειτουργεί με κανόνες, πιστοποιήσεις και διαφάνεια.

Όμως εδώ βρίσκεται και το μεγάλο «αλλά». Κι αυτό γιατί ένα παιχνίδι μπορεί να είναι δίκαιο μηχανικά, αλλά να μην είναι «ουδέτερο» γνωστικά. Εξ' αρχής δηλαδή να είναι προγραμματισμένο για να δίνει συγκεκριμένα αποτέλεσματα. Ουσιαστικά, εκεί κάνει την διαφορά η αδειοδότηση από την Επιτροπή Παιγνίων (ΕΕΕΠ). Η εποπτεία της συγκεκριμένης είναι που προστατεύει τους παίκτες από την νοθεία. Ουσιαστικά, μέσω αυτής το Κράτος εγγυάται την τυχαιότητα των αποτελεσμάτων.

Η ανθρώπινη ανάγκη της σωστής εκτίμησης

Ένας ακόμα μηχανισμός που θα πρέπει να λάβουμε υπόψιν μας για τη ρουλέτα, είναι το γεγονός πως οι άνθρωποι δεν ποντάρουν με βάση το πιο πιθανό, αλλά με βάση την ανάγκη να προβλέψουν το μοτίβο. Μελέτες δείχνουν ότι αυτή η συμπεριφορά ενισχύεται από την ψευδαίσθηση μοτίβων και είναι πιο έντονη στους σταθερούς παίκτες. Στη ρουλέτα αυτό μεταφράζεται σε διαρκή αναζήτηση λογικής μέσα στο τυχαίο.

Αυτό που προκύπτει από τα παραπάνω είναι πως η ρουλέτα λειτουργεί ως... καθρέφτης. Δεν αποκαλύπτει μυστικά μοτίβα, αλλά τις γνωστικές μας αδυναμίες. Την ανάγκη να προβλέψουμε, να ελέγξουμε, να βρούμε τάξη στο χάος. Μόνο που το αποτέλεσμα είναι πάντα τυχαίο.